مقاله دانشگاه - فول تکست

متن کامل پایان نامه را در سایت منبع fuka.ir می توانید ببینید1- 12- میکوریزا و واکنشهای مرفوفیزیولوژیکی 14
1- 13- جنبههای زیست شناختی میکوریزا 14
1- 14- اسید هیومیک 16
1- 15- جایگاه هیومیک اسید در دنیا 18
1- 16 دوام اثر زیاد کودهای هیومیکی در خاک 19
1- 17-نیتروژن 20
1- 17-1- اهمیت و نقش نیتروژن در گیاهان 20
1- 17-2- فرمهای قابل استفاده نیتروژن 21
1- 17-3- منابع تأمین نیتروژن مورد نیاز گیاه 21
1- 17-3-1- منابع طبیعی وآلی نیتروژن 22
1- 17-3-2- کودهای شیمیایی نیتروژن 22
1- 17-3-2-1- کود اوره. 22
1- 17-4-مضرات و زیانهای مصرف کودهای شیمیایی (نیتروژنه) 23
فصل دوم: بررسی منابع 2- 1- عوامل محیطی مؤثر بر رشد و استقرار مرزه 26
2- 2- مواد و عناصر غذایی مورد نیاز مرزه 26
2- 3- تأثیر همزیستی میکوریزا بر رشد گیاهان دارویی 26
2- 4- تأثیر میکوریزا بر خصوصیات فیزیولوژیکی گیاهان 30
2- 4- 1- تأثیر میکوریزا بر جذب عناصر غذایی 31
2- 4- 2- تأثیر میکوریزا بر جذب فسفر توسط گیاهان میزبان 31
2- 4- 3- اثرکودهای معدنی و آلی روی میکوریزا 32
2- 5- تأثیر اسید هیومیک بر خصوصیات رشدی گیاهان 33
2- 5- 1- عملکرد و اجزای عملکرد 33
2- 5- 2- افزایش وزن تر و خشک ساقه و ریشه 34
2- 5- 3- افزایش رشد ریشه و ساقه 34
2- 5- 4- افزایش سطح برگ و فاکتورهای رشدی 35
2- 6- تأثیر اسید هیومیک بر خصوصیات فیزیولوژیک گیاهان 36
2- 6- 1- میزان فتوسنتز 36
2- 6- 2- محتوی کلروفیل 36
2- 6- 3- ایجاد توازن در عناصر غذایی 37
2- 6- 4- تعدیل pH 38
2- 6- 5- مقاومت گیاهان نسبت به خشکی با افزایش کارایی مصرف آب 38
2- 6- 6- حفظ و رطوبت خاک 39
2- 7- تأثیر اسیدهیومیک بر جمعیت میکرواورگانیسمهای خاک 39
2- 8- تأثیر کاربرد نیتروژن بر گیاه 40
2- 8 – 1- تأثیر نیتروژن بر خصوصیات رشدی گیاه میزبان 40
2- 8- 2- تأثیر نیتروژن بر خصوصیات فیزیولوژیک گیاه 43
2- 8- 2- 1- تأثیر نیتروژن بر میزان فتوسنتز و محتوی کلروفیل 43
2- 8- 2- 2- تأثیر نیتروژن بر اسانس و عملکرد اسانس 43
2- 8- 2- 3- تأثیر نیتروژن در تلفیق با میکوریزا بر عملکرد و اجزای عملکرد
گیاه 44
فصل سوم:مواد و روشها 3- 1- زمان و محل آزمایش 48
3- 2- موقعیت جغرافیایی شهرتان سمنان 48
3- 3- شرایط آب و هوایی محل اجرای آزمایش 48
3- 4- عملیات اجرایی 48
3- 4- 1- نوع و قالب طرح آزمایشی 48
3- 4- 2- مشخصات کرتها 49
3- 4- 3- عملیات آمادهسازی زمین و اعمال تیمارها 49
3- 4- 4- کاشت بذر مرزه 51
3- 4- 5- عملیات داشت 51
3- 4- 6- نمونهبرداری و اندازهگیریها 51
3- 4- 7- برداشت نهایی 52
3- 5- صفات زراعی و مرفولوژیک 52
3- 5- 1- اندازهگیری سطح برگ گیاهان 52
3- 5- 2-طول ریشه 52
3- 5- 3-ارتفاع بوته 52
3- 6- صفات فیزیولوژیک 52
3- 6- 1- استخراج اسانس 52
3- 6- 2- اندازهگیری ازت به روش تیتراسیون بعد از تقطیر (کجلدال) 53
3- 7- 3- اندازهگیری پتاسیم به روش نشر شعلهای 54
3- 8- 4- اندازهگیری فسفر به روش کالریمتری (رنگ زرد، مولیبدات، وانادات 55
3- 9- 5- اندازهگیری رنگیزههای گیاهی 55
3- 9- 6- تعیین درصد کلونیزاسیون ریشهها 56
3- 7- تجزیه و تحلیل آماری داده ها 56
فصل چهارم: نتایج و بحث 4- 1- صفات رویشی 60
4- 1- 1- وزن تر اندام هوایی 60
4- 1- 2- وزن خشک اندام هوایی 61
4- 1- 3- وزن خشک ریشه (تک بوته) 62
4- 1- 4- ارتفاع بوته 66
4- 1- 5- سطح برگ 68
4- 2- صفات فیزیولوژیک 71
4- 2- 1- درصد اسانس 71
4- 2- 2- عملکرد اسانس 72
4- 2- 3-رنگیزههای فتوسنتزی 77
4- 2- 3- 1-کلروفیل a 77
4- 2- 3- 2- کلروفیل b 81
4- 2- 3- 3-کلروفیل کل 83
4- 2- 3- 4- کارتنوئید 86
4- 2- 4- کلونیزاسیون میکوریزایی 87
4- 2- 5- نیتروژن گیاه 89
4- 2- 6- فسفر گیاه 91
4- 2- 7- پتاسیم گیاه 95
نتیجهگیری 99
پیشنهادات 100
منابع 101
پیوست 129
فهرست شکلها
عنوان صفحه
4-1- اثر سطوح مختلف کود اوره بر وزن تر اندام هوایی مرزه 61
4-2- اثرسطوح مختلف کود اوره بر وزن خشک اندام هوایی مرزه 62
4-3- اثر متقابل سطوح مختلف کود اوره و میکوریزا بر وزن خشک ریشه (تک بوته) مرزه 63
4-4- اثر متقابل سطوح مختلف کود اوره و اسید هیومیک بر وزن خشک ریشه( تک بوته) مرزه 64
4-5- اثر متقابل سطوح مختلف قارچ میکوریزا و اسید هیومیک بر وزن خشک ریشه( تک بوته) مرزه 65
4-6- اثر متقابل کود اوره و قارچ میکوریزا بر ارتفاع بوته مرزه 68
4-7- اثر متقابل سطوح مختلف کود اوره و قارچ مایکوریزا بر سطح برگ مرزه 69
4-8- اثر متقابل سطوح مختلف قارچ میکوریزا و اسید هیومیک بر سطح برگ مرزه 70
4-9- اثر سطوح اسید هیومیک بر درصد اسانس 72
4-10- اثر متقابل قارچ میکوریزا و کود اوره بر عملکرد اسانس مرزه 75
4-11- اثر متقابل کود اوره و اسید هیومیک بر عملکرد اسانس مرزه 77
4-12- اثر متقابل قارچ میکوریزا و کود اوره بر کلروفیل a برگ مرزه 79
4- 13- اثر متقابل کود اوره و اسید هیومیک بر کلروفیلa برگ مرزه 80
4-14- اثر متقابل قارچ میکوریزا و اسید هیومیک بر کلروزفیل a برگ مرزه 81
4-15- اثر متقابل کود اوره و اسید هیومیک بر کلروفیل b برگ مرزه 82
4-16- اثر متقابل قارچ میکوریزا و اسید هیومیک بر کلروفیل b برگ مرزه 83
4-17- اثر متقابل قارچ میکوریزا و کود اوره بر کلروفیل کل برگ مرزه 84
4-18- اثر متقابل کود اوره و اسید هیومیک بر کلروفیل کل برگ مرزه 85
4-19- اثر متقابل کود اوره و اسید هیومیک بر کارتنوئید برگ مرزه 86
4-20- اثر متقابل قارچ میکوریزا و اسید هیومیک بر کارتنوئید برگ مرزه 87
4-21- اثر متقابل کود اوره و اسید هیومیک بر غلظت نیتروژن اندام هوایی نیتروژن 91
4-22- اثر متقابل کود اوره و قارچ میکوریزا بر فسفر اندام هوایی گیاه مرزه 92
4-23- اثر متقابل کود اوره و اسید هیومیک بر فسفر اندام هوایی گیاه مرزه 94
4-24- اثر متقابل کود اوره و قارچ میکوریزا بر غلظت پتاسیم اندام هوایی مرزه 97
4- 25- اثر متقابل کود اوره و اسید هیومیک بر غلظت پتاسیم اندام هوایی مرزه 98
فهرست جداول
جدول صفحه
3-1- نتایج تجزیه آنالیز کود اسید هیومیک 50
3-2- نتایج تجزیه فیزیکی و شیمیایی خاک آزمایش 50
4-1- مقایسه میانگین اثرات متقابل سطوح کود اوره، اسید هیومیک و قارچ میکوریزا بر وزن خشک ریشه تک بوته گیاه مرزه (گرم بر متر مربع) 66
4-2- مقایسه میانگین اثرات متقابل سطوح کود اوره، اسید هیومیک و قارچ میکوریزا
--------------------------------------------------- نکته مهم : هنگام انتقال متون از فایل ورد به داخل سایت بعضی از فرمول ها و اشکال (تصاویر) درج نمی شود یا به هم ریخته می شود یا به صورت کد نمایش داده می شود ولی در سایت می توانید فایل اصلی را با فرمت ورد به صورت کاملا خوانا خریداری کنید: سایت مرجع پایان نامه ها (خرید و دانلود با امکان دانلود رایگان نمونه ها) : elmyar.net --------------------------------------------------- بر سطح برگ گیاه مرزه 71
4-3- مقایسه میانگین اثرات متقابل سطوح کود اوره، اسید هیومیک و قارچ مایکوریزا
بر درصد کلونیزاسیون 89
4-4- مقایسه میانگین اثرات متقابل سطوح کود اوره، اسید هیومیک و قارچ میکوریزا
بر درصد فسفر اندام هوایی مرزه 95
4-5- مقایسه میانگین اثرات متقابل سطوح کود اوره، اسید هیومیک و قارچ میکوریزا
بر درصد پتاسیم اندام هوایی مرزه 98
فهرست جدولهای پیوست
پیوست 1- میانگین مربعات عملکرد تر و خشک اندام هوایی و وزن خشک ریشه(تک بوته)،
تحت تأثیر تیمارهای مختلف نیتروژن، قارچ میکوریزا و اسید هیومیک 130
پیوست 2- میانگین مربعات ارتفاع بوته و سطح برگ تحت تأثیر تیمارهای مختلف
نیتروژن، قارچ میکوریزا و اسید هیومیک 131
پیوست 3ـ میانگین مربعات عملکرد و درصد اسانس تحت تأثیر تیمارهای مختلف
نیتروژن، قارچ میکوریزا و اسید هیومیک 132
پیوست 4 ـ میانگین مربعات کلروفیل a، b و کلروفیل کل و کارتنوئید تحت تأثیر
تیمارهای مختلف نیتروژن، قارچ میکوریزا و اسید هیومیک 133
پیوست 5 ـ میانگین مربعات درصد همزیستی تحت تأثیر تیمارهای مختلف نیتروژن
قارچ میکوریزا و اسید هیومیک 134
پیوست 6 ـ میانگین مربعات غلطت نیتروژن، فسفر و پتاسیم اندام هوایی گیاه تحت
تأثیر تیمارهای مختلف نیتروژن، قارچ میکوریزا و اسید هیومیک 135

.
فصل اول
مقدمه و کلیات
1-1- مقدمه:
با آن که امروزه درمان بیماریها بیشتر از طریق مصرف داروهایی صورت می گیرد که منشأ صنعتی دارند و اختصاصاً در آزمایشگاه ها تهیه می شوند ولی مصرف بعضی از آنها زیان هایی به بدن می رساند و عوارض جانبی بسیاری از آنها ثابت شده است. در اوایل قرن حاضر پیشرفت علم شیمی و کشف سیستم های پیچیده ی سنتز ارگانیک منجر به توسعه ی صنعت داروسازی و جایگزینی شیمی درمانی شد. بدین طریق پزشکی مدرن توانست بسیاری از بیماری ها غیرقابل علاج و غالباً مرگ آور را درمان کند. با وجود این گیاهان دارویی و داروهایی که از آنها تهیه می شدند هرگز به طور کامل کنار گذاشته نشدند. تقریبا یک چهارم داروهای تهیه شده ی دنیا داروی منشأ گیاهی هستند که یا مستقیماً از گیاهان عصاره گیری شده اند و یا براساس ترکیب گیاهی، سنتز شده اند. واژه گیاهان دارویی تنها به تسکین دهنده آلام مردم اطلاق نمی شود بلکه این گیاهان در زیر گروه غذا به عنوان طعم دهندهها، نوشیدنی ها، شیرین کننده ها، رنگ طبیعی و حشره کش ها و همچنین به عنوان ماده اولیه محصولات آرایشی و بهداشتی نیز مورد استفاده قرار می گیرند(امیدبیگی،1376).
با نظری اجمالی به فرهنگ مصرف داروهای گیاهی در ایران متوجه میراث با ارزش این گیاهان در طب غنی سنتی ایران می شویم. از طرفی فلات وسیع ایران از اقلیمها و محیط های گوناگون برخوردار است به همین دلیل بش از 7500 گونه گیاهی مختص به ایران است. از این رو به حق فلور ایران یکی از منابع داروخیز جهان محسوب می شود. از آنجایی که گیاهان وحشی در محدوده های جغرافیایی گسترده ای یافت می شود، جمع آوری و دسترسی به آنها از نظر اقتصادی مقرون به صرف نیست و استفاده از گیاهان وحشی جوابگوی صنایع داروسازی نخواهد بود و چنین استفاده ی انبوه از گیاهان طبیعت مسلماً موجب نابودی آنها خواهد شد. از این رو نسبت به کشت این گیاهان در سطوح زراعی اقدامات مفیدی در سطح کشور انجام شده است. گزارش شده است که انسان دیر و یا زود چاره ای به جز بازگشت به طبیعت خود نخواهد داشت. از این رو، در کشورهای توسعه یافته اقدامات وسیعی را در توسعه و پیشرفت کشت و استفاده از گیاهان دارویی انجام شده است (امید بیگی، 1376).
قدمت شناخت خواص دارویی گیاهان، شاید بیرون از حافظه تاریخ باشد. یکی از دلایل مهم این قدمت، حضور باورهای ریشه دار مردم سرزمینهای مختلف در خصوص استفاده از گیاهان دارویی است. اطلاعات مربوط به اثرها و خواص دارویی گیاهان، از زمانهای بسیار دور بتدریج سینه به سینه منتقل گشته، با آداب و سنن قومی در آمیخته و سرانجام در اختیار نسلهای معاصر قرار گرفته است. طبق برخی سنگ نبشه ها و شواهد دیگر به نظر می رسد مصریان و چینیان در زمره نخستین اقوام بشری بوده باشند که بیش از 27 قرن قبل از میلاد مسیح، از گیاهان به عنوان دارو استفاده کرده و حتی برخی از گیاهان را برای مصرف بیشتر در درمان دردها کشت داده اند (توکلی دینایی، 1388).
آشنایی انسان با گیاهان و خواص معجزه آسای آنها پیشینهای طولانی و کهن دارد. انسانهای اولیه گیاهان را برای مصارف غذایی و پزشکی از مراتع و جنگلها جمعآوری میکردند و به ضرورت نیازمندیشان به تدریج با خواص گیاهان و تاثیر آنها بر سلامت خویش آشنا شدند. اولین تجربیات بشر در زمینه گیاهان دارویی مربوط به بررسی رفتار حیوانات نسبت به گیاهاندارویی و استفاده از آنها بوده است (شاهرودی، 1384).
در تمدنهای گذشته گیاهان از تقدس بسیار بالایی برخوردار بودند، آن گونه که ار آن به عنوان عامل سلامت روح و جسم آدمی یاد کردهاند. در حدود7000 سال قبل از میلاد مسیح در دوران آریاییها، نخستین پزشک و جراح آریایی با نام تریتا که مردی دانا و توانا بود با گیاهان و خواص آنها آشنایی فراوان داشت و برای درمان بیماریها از عصارههایی که خود از گیاهان استخراج میکرد استفاده مینمود (قاسمی، 1388).
مصریان 5000 سال قبل از میلاد مسیح از گیاهان دارویی استفاده میکردند، برای مثال از زیره سبز،مرزنجوش و بادیان (انیسون) در مومیایی اجساد استفاده میکردند. در تمدن های مهم دنیا نظیر ایران باستان، یونان، مصر، خاورمیانه، هند و چین نشانههای بسیاری از شناخت و کاربرد گیاهان دارویی در 3000 سال پیش یافت میشود. سایر تمدنها مانند بابلیان، آشوریان، مادها و تمدن اسلامی مهد پیشرفت در زمینه شناخت گیاهان دارویی بودند (توکلی دینانی، 1388).
از قرن هشتم تا دهم میلادی در ایران دانشمندان بزرگی چون ابوریحان بیرونی (اولین دارونامه با فهرست داروهای طبیعی را در جهان تدوین کرد)، زکریای رازی (استاد و طبیب برجسته در بغداد که طب المنصوری و 24 کتاب دیگر را در شرح تجویز دارو از منابع گیاهی به رشته تحریر در آورد) و حکیم ابو علی سینا (صاحب کتاب قانون، که از مشهورترین آثار پزشکی دنیا محسوب می شود و به بیان خواص 811 داروی گیاهی و خواص آن پرداخت)، علی الهروی، زهراوی، جرجانی، محمد مومن حسینی، خاندان بختیشوع و دیگران در این عرصه فعال بودهاند. این آثار در همان زمان با ترجمه به زبان لاتین در اختیار اروپائیان قرون وسطی قرار گرفت و با تدریس آن در دانشگاههای مهم اروپایی مقدمات انجام یکی رنسانس در آن کشورها فراهم آمد (قاسمی، 1388).
فاروقی دانشمند مسلمان و هندی اثر ارزشمندی به نام گیاهان در قرآن نگاشته که به بیان ارزش و خواص گیاهانی که در کتاب آسمانی آمده است، میپردازد. برای نمونه در قرآن مجید به گیاهان دارویی و محصولات فرعی متعددی نظیر گزانگبین و خارشتر در سورههای بقره (آیه 57)، اعراف (آیه 160) و طه (آیه 81)، نخل زیتون، انگور،گز،کافور، زنجبیل، پیاز، سیر،انار، کدو، سدر، انجیر، خردل، موز،ریحان اشاره شده است ( توکلی دینایی، 1388).
به تدریج با شناخت و ساخت ترکیبات شیمیایی و اندک زمانی پس از رویکرد همگان به داروهای شیمیایی، مصرف این قبیل داروها به دلیل عوارض جانبی آنها که ناشی از ترکیبات ناخالص و بینابینی است که هنگام سنتز آن ایجاد می شود با تردید روبرو شد. امروزه مشخص شده که مواد مکمل گیاهی در کنار خواص دارویی آنها از بروز اثرات جانبی نیز جلوگیری می کند و بدن نسبت به مواد طبیعی در داروهای گیاهی حساسیت نشان نمی دهد. لذا به تدریج از اواسط قرن بیستم داروهای گیاهی در بسیاری از موارد جایگزین داروهای شیمیایی شد به طوری که قرن حاضر را رنسانس گیاهان دارویی نام نهادهاند (امید بیگی، 1386). اکنون زمینه برای انجام تحقیقا گسترده بر روی گیاهان دارویی فراهم شده و داروهایی با ماده موثر طبیعی افق جدیدی را برای جامعه پزشکان، داروسازان و پژوهشگران کشور گشوده است.
هدف اصلی کشاورزی پایدار که به وجود آمدن آن برای حیات انسانی یک ضرورت است، کاهش نهادههای مصرفی، افزایش چرخه داخلی عناصر غذایی خاک از طریق کاهش خاکورزی و استفاده از کودهای زیستی بجای کودهای شیمیایی در جهت افزایش عملکرد محصولات کشاورزی و تولید غذایی بیشتر(لیگریدو همکاران،1999؛ کوچکی و همکاران، 2008 ).
مواد شیمیایی نقش مهمی در افزایش محصولات کشاورزی دارد اما سبب به خطر افتادن سلامت ومحیط زیست می شود. به همین دلیل به کارگیری اصول اکولوژیک در تولید غذا جایگزین مواد شیمیایی در کشاورزی پایدار شده است. در نظام های پایدار بر نقش میکرو ارگانیسم ها در چرخش عناصر غذایی تأکید شده است، میکرو- ارگانیسم ها خاک را پویا نگه داشته و رابط بین خاک و گیاه برای انتقال مواد غذایی از خاک به گیاه به شمار می آیند و باعث افزایش محصول، بالا رفتن کیفیت تولیدات کشاورزی و کنترل بیماری های گیاهی می شوند ( کوچکی وهمکاران 1388).
یکی از ارکان اصلی درکشاورزی پایدار استفاده از کودهای زیستی در اکوسیستم های زراعی با هدف حذف یا کاهش قابل ملاحظه در مصرف نهادهای شیمیایی است (شارما، 2002) کودهای زیستی شامل مواد نگهدارنده با جمعیت متراکم یک یا چندنوع ارگانیسم مفید خاکزی ویابه صورت فرآورده متابولیکی این موجودات می باشند که به منظور تامین عناصر غذایی مورد نیازگیاه در یک اکوسیستم زراعی بکار می روند. از آنجایی که تاکید عمده کشاورزی پایدار بر روی افزایش کیفیت و پایداری عملکرد و محصولات کشاورزی می باشد و نیز مطالعات انجام شده بر روی گیاهان دارویی در اکوسیستم طبیعی و زراعی گویای آن است که استفاده از نظام کشاورزی پایدار بهترین شرایط را برای تولید این گیاهان فراهم می آورد وحداکثر عملکرد کمی و کیفی در چنین شرایطی حاصل می گردد. (شریفی عاشور آبادی، 1381). بنابراین رویکرد جهانی در تولید گیاهان دارویی به سمت استقرار این سیستم و بکار گیری روشهای مدیریتی انها می باشد.
گر چه استفاده از کودهای بیولوژیک در کشاورزی قدمت زیادی دارد ولی بهره برداری علمی از این گونه منابع سابقه چندانی ندارد. هر چند کاربرد این کودها در چند دهه اخیر کاهش یافته ولی امروزه با توجه به مشکلاتی که مصرف بی رویه کودهای شیمیایی به وجود آورده است استفاده از آنها در کشاورزی مجددا مطرح شده است (آستارایی و کوچکی،1375) و سعی بر آن است تا از پتانسیل ارگانیسم های خاک و مواد آلی به منظور حداکثر تولید در ضمن توجه به کیفیت خاک و رعایت بهداشت و ایمنی محیط زیست استفاده گردد (معلم و عشقی زاده، 1386).
امروزه کودهای بیولوژیک به عنوان یک جایگزین برای کودهای شیمیایی با هدف افزایش باروری خاک و تولید محصولات در کشاورزی پایدار محسوب میشوند ( ویو و همکاران، 2005).
کودهای بیولوژیک در مقایسه با مواد شیمیایی مزیت های قابل توجهی دارند از آن جمله این که در چرخه غذایی، مواد سمی تولید نمی کنند، قابلیت تکثیر خودبخودی دارند، باعث اصلاح خصوصیات فیزیکی وشیمیایی خاک می شوند (معلم و عشقی زاده، 1386) و از نظر اقتصادی مقرون به صرفه و از دیدگاه زیست محیطی قابل پذیرش هستند.
رویکرد روز افزون به استفاده از گیاهان دارویی در سطح جهانی اهمیت کشت وتولید این گیاهان را روشن تر می سازد. در حال حاضر تقاضا برای گیاهان دارویی به عنوان تولیدات قابل مصرف در صنایع بهداشتی و دارویی در حال افزایش است ( هسل و همکاران، 2006).
کیفیت خاک نه تنها به خصوصیات فیزیکی و شیمیایی آن وابسته است بلکه ارتباط بسیار نزدیکی با خصوصیات بیولوژیکی آن نیز دارد ( ابین مستو و همکاران، 2006). یک سیستم ریشه ای فعال، ترکیبات آلی را بطور منظم به محیط ریشه گیاه آزاد می کند. این ترکیبات سبب رشد و افزایش جامعه میکروبی خاک شده که بدنبال آن تنوع کارکردی را تحت تاثیر قرار می دهد( مندال و همکاران، 2007). اهمیت جوامع میکروبی برای کارکرد یک اکوسیستم(پترا و همکاران، 2007) بدلیل نقش مهمی است که در فرایندهای خاک که تعیین کننده تولید گیاه می باشند، ایفا می کنند ( تیلکا و همکاران، 2005). تعداد قابل توجهی از گونه های باکتریایی و قارچی خاک دارای روابط کارکردی با گیاهان بوده و اثرات مفیدی بر رشد آنها دارند ( وزی، 2003). امروزه عقیده بر این است که روابط متقابل بین ریشه گیاه و ریزموجودات خاک از طریق فعالیتهای کشاورزی و صنعتی تحت تاثیر قرار گرفته است( لینچ، 2002). از آنجا که در یک سیستم خاک-گیاه، رایزوسفر حکم مرکز ثقل انرژی در خاک است، لذا هر تغییری در مدیریت حاصلخیزی خاک اعم از توازن یا عدم توازن کود دهی و یا استفاده از مواد آلی و غیره، بازخوردپس خور زیادی در رابطه خاک -گیاه داشته و در نتیجه تولیدات کشاورزی و پایداری بوم نظام را تحت تاثیر قرار می دهد ( مندال و همکاران، 2007).
کودهای بیولوژیک در حقیقت موادی شامل انواع ریز موجودات آزادزی بوده (چن،2006 ووزی، 2003). که طی فرایندهای بیولوژیکی توانایی تبدیل عناصر غذایی اصلی را از فرم غیر قابل دسترس به فرم قابل دسترس داشته (ریجرنر و همکاران،2004؛ وزی، 2003) و منجر به توسعه سیستم ریشه ای و جوانه زنی بهتر بذور می گردند (چن، 2006).
اهمیت قارچهای میکوریزا در کشاورزی پایدار، اساسآ به نقش این قارچها بعنوان عامل رابط بین گیاه و خاک مربوط میشود. این قارچها عامل انتقال مواد غذایی بین گیاه و خاک بوده و در حفاظت و تغذیه خاک همانند تغذیه گیاه تأثیر دارند. تأکید زیاد به اهمیت خاک در کشاورزی پایدار، سبب شده است که در مطالعات و روشهای کاربرد قارچهای میکوریزا، دیدگاه جدیدی فراهم شود. هرچند که هنوز هم انتخاب قارچهای میکوریزای VA مناسب برای استفاده در کشاورزی، بیشتر با حدس و گمان صورت میگیرد (غلامی و کوچکی، 1380).
با توجه به اهمیت و نقش گیاهان دارویی در صنایع مختلف، نکته حائز اهمیت در تولید و پرورش این گونه های ارزشمند، افزایش تولید زیست توده آنها بدون کاربرد نهاده های مضر شیمیایی اعم از کود یا سموم دفع آفات و علف های هرز می باشد. مدیریت صحیح استفاده از گونه های میکروبی همیار با گیاهان دارویی در بهبود عملکرد و کیفیت آنها تأثیر گذار خواهد بود ( عبدالجلیل و همکاران، 2007).
کودهای آلی نیز در بکارگیری اصول اکولوژیک در کشاورزی پایدار نقش به سزایی دارند. یک خاک حاصلخیز بایستی حداقل دارای بیش از دو درصد کربن آلی باشد. مواد آلی با تأمین انرژی مورد نیاز میکروارگانیسمها نقش مهمی در چرخه عناصر غذایی خاک دارند، از طرف دیگر مواد الی به لحاظ ساختمان خاص خود دارای قدرت کمپلکس کنندگی عناصر غذایی میباشند، بطوری که قابلیت جذب عناصر غذایی را برای گیاه افزایش میدهند (کوچکی و همکاران، 1376). اضافه نمودن مواد آلی به خاک از جمله اسید هیومیک سبب افزایش قابلیت نگهداری و نفوذ پذیری آب و ایجاد تهویه مناسب میشود و سله بستن خاک و وزن مخصوص ظاهری آن را کاهش میدهد به علاوه اینکه میزان مواد غذایی، قابلیت کشت را بهبود میبخشد (لمپکین، 1990). ترکیبات هوموسی مواد آلی، دو نوع اسید آلی مهم به نامهای اسید هیومیک و اسید فولویک که هر دو جزء هومین هستند میباشند که از منابع مختلف نظیر خاک، هوموس، پیت، لیگنیت اکسید شده، زغال سنگ و … استخراج میشوند و در اندازه مولوکولی و ساختار شیمیایی متفاوت هستند (سباهاتین و نکدت، 2005). ترکیبات هوموسی موجود در ماده آلی با دارا بودن مواد محرک رشد، سبب رشد بهتر گیاه و افزایش عملکرد آن میگردند. مقادیر بسیار کم اسیدهای آلی اثرات قابل ملاحظهای در بهبود خصوصیات فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی خاک داشته و به دلیل وجود ترکیبات هورمونی اثرات مفیدی در افزایش تولید و بهبود کیفیت محصولات کشاورزی دارند (سماوات و ملکوتی، 1384).
1-2- مبداءو تاریخچه کشت مرزه:
مرزه گیاهی است که تاریخ دقیق پیدایش و کشت و کار آن دقیقا مشخص نیست و اظهار نظرهای متعددی در مورد منشأ آن ابراز شده و به نظر می رسد که نخستین بار در ایتالیا اقدام به پرورش این گیاه شده باشد.پزشکان قرون وسطی برای آن اثرمعالج نقرس قائل بودند ودر قرون 15و16 میلادی نیز مردم آن را دارویی مقوی،سقط کننده جنین و رفع فلج می دانستند. در سال 1582 میلادی دانشمندان موفق به استخراج اسانس از مرزه گردیدند و در سال 1933 نیز دانشمندیی به نام اسکالتزیک آن را دارویی رفع اسهال با اثر قاطع اعلام داشت (امید بیگی، 1388).
1-3- گیاه شناسی مرزه:
گیاه دارویی مرزه Satureja hortensis L)) از خانواده نعناعیان (Lamiaceae) میباشد که در ایران 12 گونه علفی یکساله و چند ساله دارد که 8 گونه آن انحصاری ایران بوده و چهار گونه دیگر علاوه بر ایران در دیگر نقاط دنیا نیز می رویند (مظفریان، 1382 ).
ریشه مرزه مستقیم بوده و از انشعابهای فراوانی برخوردار است. در این گیاه ساقه چهارگوش و منشعب است و ارتفاع آن به شرایط اقلیمی محل رویش بستگی دارد و بین 30 تا 60 سانتیمتر است، که به سهولت بر اثر دارا بودن ظاهری به رنگ سبز خاک آلود یا مایل به خاکستری، از گونههای مجاور تشخیص داده می شود. قسمت تحتانی دارای انشعابهای بیشتری است. پای ساقه (قسمت تحتانی) چوبی و بندرت کرکدار بوده و رنگ آن سبز تیره است. رنگ ساقه آن تیرهتر از برگ است و در مرحله گلدهی، رنگ آن به بنفش یا قهوهای روشن تبدیل میشود، بعلاوه در محل گرهها، انشعاباتی حاصل میکند که آنها نیز به نوبه خود منشعب می گردند بطوری که گیاه به صورت بوته پرپشتی جلوه می نماید. مرزه به حالت وحشی در اماکن خشک و نواحی سنگلاخی و مزارع شنی غالب نواحی جنوبغربی آسیا مانند ایران و همچنین در سیبری میروید. برگهای آن باریک،دراز، نوکتیز،نرم ودارای دمبرگ کوتاه میباشند و پوشیده از تارهای کوتاه است بطوری که به همین مناسبت، به رنگ سبزمات یا مایل به خاکستری جلوه می کند.طول برگ 1 تا 3 سانتیمتر وپهنای آن 2 تا 4 میلیمتر، منحصرا یک رگبرگ دارد و در سطح آنها نیز نقاط ریز فراوانی که عبارت غدههای اسانسدار است دیده می شود.
گلها نامنظم، کوچک و دو جنسیاند که به رنگ بنفش یا صورتی و گاهی به رنگ سفید و در نواحی فوقانی ساقهها به صورت خوشه روی چرخههای متعددی مشاهده میشوند.در هر چرخه، 1تا 5 گل وجود دارد که در تابستان پدید میآید، وضع مجتمع در طول انشعابات ساقه دارد. میوه کوچک، کروی شکل و از نوع کپسول است. رنگ دانه قهوهای تیره و وزن هزار دانه 5/0 تا 6/0 گرم است.گلها و برگها معطر وحاوی اسانس میباشند.مقدار اسانس در اندامهای هوایی مرزه مختلف است و به شرایط اقلیمی محل رویش گیاه بستگی دارد. مقدار اسانس، بین 1 تا2 درصد است.اسانس دارای ترکیبات متفاوتی است.از مهمترین ترکیبات تشکیل دهنده اسانس میتوان از”کارواکرول”(30 تا40٪)، “سیمول”(20 تا 30٪) و ترکیبات فنلی دیگر نام برد. از مواد دیگر پیکر رویشی این گیاه میتوان از ترکیبات آهندار و ترکیبات قندی و تعدادی از اسیدهای آلی یاد کرد. گلهای فراوان مرزه که هر یک به مقدار کافی نوش فراهم میآورند،مورد هجوم و استفاده زنبور عسل قرار می گیرد. در بعضی نواحی نیز مرزه را به همین منظور در زمینهای اطراف کندوی عسل میکارند و یا آنرا به عنوان سبزی پرورش میدهند.
مرزه دوره رویشی متوسطی دارد. از بدو رویش بذر تا تشکیل میوه، 140 تا 160 روز به طول میانجامد. بذر مرزه 1 الی 2 سال از قوه رویشی مناسبی برخوردار است. رویش بذر به شرایط آب و هوایی منطقه بستگی دارد. در صورت نامساعد بودن شرایط اقلیمی، بذرها پس از 25 تا30 روز سبز میشوند. گیاه پس از سبز شدن رشد و نمو سریعی به خود میگیرد، به طوری که 75 تا 80 روز پس از سبز شدن،گیاهان به گل مینشینند و اولین گلها اواخر بهارـ اوایل تابستان(خردادـ تیر)، تشکیل میشوند. گلها بتدریج تشکیل میشوند. پس از 25 تا 30 روزه، همه گلها پدیدار میشوند. میوهها نیز به تدریج میرسند و پس از رسیدن آنها، بذرها به اطراف ریزش میکنند (امید بیگی، 1388).
قسمت مورد استفاده مرزه، برگ یا کلیه اعضای هوایی آن یعنی شاخه-های برگدار و گلدار آن است.( زرگری، 1369)
1-4- خصوصیت زراعی و فیزیولوژیک مرزه: