دانلود پایان نامه - موضوع پایان نامه

متن کامل پایان نامه را در سایت منبع fuka.ir می توانید ببینید2) این پایان نامه قبلاً برای دریافت هیچ مدرک تحصیلی (هم سطح، پایین تر یا بالاتر) در سایر دانشگاهها و مؤسسات آموزشی عالی ارائه نشده است.
3) چنانچه بعد از فراغت از تحصیل، قصد استفاده و هر گونه بهره برداری اعم از چاپ کتاب، ثبت اختراع و . . . از این پایان نامه داشته باشیم، از حوزه معاونت پژوهشی واحد مجوزهای مربوطه را اخذ نمایم.
4) چنانچه در هر مقطع زمانی خلاف موارد فوق ثابت شود، عواقب ناشی از آن را می پذیرم و واحد دانشگاهی مجاز است با اینجانب مطابق ضوابط و مقررات رفتار نموده و در صورت ابطال مدرک تحصیلی‌ام هیچگونه ادعایی نخواهم داشت.
نام و نام خانوادگی: حسین رمضانی تاریــخ و امضــاء: اثرانگشت:
این تعهد می بایست در حضور نماینده پژوهش امضاء و اثر انگشت شود.
2393477-45466000
معاونت پژوهش و فناوری
به نام خدا
منشور اخلاق پژوهش
با یاری از خداوند سبحان و اعتقاد به این که عالم محضر خداست و همواره ناظر بر اعمال انسان و به منظور پاس داشت مقام بلند دانش و پژوهش و نظر به اهمیت جایگاه دانشگاه در اعتلای فرهنگ و تمدن بشری، ما دانشجویان و اعضاء هیئت علمی واحدهای دانشگاه آزاد اسلامی متعهد می گردیم اصول زیر را در انجام فعالیت های پژوهشی مد نظر قرار داده و از آن تخطی نکنیم:
1. اصل برائت: التزام به برائت جویی از هرگونه رفتار غیرحرفه ای و اعلام موضع نسبت به کسانی که حوزه علم و پژوهش را به شائبه های غیرعلمی می آلایند.
2. اصل رعایت انصاف و امانت: تعهد به اجتناب از هرگونه جانب داری غیر علمی و حفاظت از اموال، تجهیزات و منابع در اختیار.
3. اصل ترویج: تعهد به رواج دانش و اشاعه نتایج تحقیقات و انتقال آن به همکاران علمی و دانشجویان به غیر از مواردی که منع قانونی دارد.
4. اصل احترام: تعهد به رعایت حریم ها و حرمت ها در انجام تحقیقات و رعایت جانب نقد و خودداری از هرگونه حرمت شکنی.
5. اصل رعایت حقوق: التزام به رعایت کامل حقوق پژوهشگران و پژوهیدگان (انسان،حیوان ونبات) و سایر صاحبان حق.
6. اصل رازداری: تعهد به صیانت از اسرار و اطلاعات محرمانه افراد، سازمان ها و کشور و کلیه افراد و نهادهای مرتبط با تحقیق.
7. اصل حقیقت جویی: تلاش در راستای پی جویی حقیقت و وفاداری به آن و دوری از هرگونه پنهان سازی حقیقت.
8. اصل مالکیت مادی و معنوی: تعهد به رعایت کامل حقوق مادی و معنوی دانشگاه و کلیه همکاران پژوهش.
9. اصل منافع ملی: تعهد به رعایت مصالح ملی و در نظر داشتن پیشبرد و توسعه کشور در کلیه مراحل پژوهش.تقدیم به:
پدر و مادر عزیزم که نخستین تکیه گاهم و نخستین راهنمای زندگیم بودند و کلام نافذشان نخستین درس مدرسه عشق بود و هست.
همسر عزیز و فداکارم که با گذشت و فداکاریهایش همیشه یار و یاور و مشوق راهم بوده است.
فرزندان دلبندم که امید زندگی را در دلم زنده نگه داشته‌اند.
تمام عزیزانی که همیشه مشوق و باعث دلگرمی من بوده‌اند و هستند.

سپاسگزاری
سپاس فراوان خدای را که تقدیر چنان شد تا روزگاری هر چند کوتاه در کنار دوستان و اساتیدی باشم که افکار بلندشان قله هایی نو، بردیدگانم گشودند تا بر فراز آن رازی از رازهای جهان را دریابم.
اینک که به یاری خداوند این پژوهش به انجام رسیده است، بر خود لازم می دانم از زحمات ارزنده استاد راهنمای گرامی‌ام جناب آقای دکتر محمود دژم که خالصانه و دلسوزانه با راهنمایی‌ها و دقت نظرهای تحسین برانگیزشان روشنی‌بخش راهم بودند تشکر و قدردانی نمایم. همچنین از استادان گرانقدر جناب آقای دکتر حمیدرضا میری و جناب آقای دکتر عبدالرضا جعفری که داوری جلسه دفاع اینجانب را عهده‌دار شدند نهایت تشکر را دارم.
فهرست مطالب
عنوان صفحه
چکیده1
TOC \o “2-4” \t “Heading 1;1” فصل اول: مقدمه
1-1- پیش‌گفتار PAGEREF _Toc410062311 \h 3
1-2- قلمه و فواید تکثیر به وسیله آن PAGEREF _Toc410062312 \h 6
1-2-1- قلمه ریشه PAGEREF _Toc410062313 \h 6
1-2-2- قلمه ساقه PAGEREF _Toc410062314 \h 7
1-2-3- قلمه برگ PAGEREF _Toc410062315 \h 7
1-2-4- قلمه جوانه برگ PAGEREF _Toc410062316 \h 8
1-3- عوامل موثر بر ریشه‎زایی قلمه‎ها PAGEREF _Toc410062317 \h 8
1-3-1- عوامل فیزیولوژیکی موثر بر ریشه‎زایی PAGEREF _Toc410062318 \h 10
1-3-1-1- مواد قابل حمل PAGEREF _Toc410062319 \h 10
1-3-1-2- میزان اکسین PAGEREF _Toc410062320 \h 11
1-3-1-3- وجود برگ و جوانه PAGEREF _Toc410062321 \h 11
1-3-1-4- میزان مواد غذایی موجود در گیاه PAGEREF _Toc410062322 \h 12
1-3-1-5- مرحله رشد گیاه PAGEREF _Toc410062323 \h 12
1-3-1-6- محل ساقه روی گیاه PAGEREF _Toc410062324 \h 12
1-3-1-7- نوع بافت قلمه PAGEREF _Toc410062325 \h 13
1-3-1-8- زمان گرفتن قلمه PAGEREF _Toc410062326 \h 13
1-3-1-9- کربوهیدرات‎ها PAGEREF _Toc410062327 \h 14
1-3-1-10- شرایط فیزیولوژیکی پایه مادری PAGEREF _Toc410062328 \h 14
1-3-1-11- تاثیر آناتومی ساختمان قلمه بر ریشه‎زایی PAGEREF _Toc410062329 \h 15
1-3-1-12- تنظیم کننده‎های رشد گیاهی PAGEREF _Toc410062330 \h 16
1-3-1-13- زمان تهیه قلمه در طول سال PAGEREF _Toc410062331 \h 17
1-3-1-14- سن قلمه‎ها و نقش آن در ریشه‎زایی PAGEREF _Toc410062332 \h 17
1-3-2- عوامل خارجی موثر بر ریشه‎زایی PAGEREF _Toc410062333 \h 19
1-3-2-1- ایجاد زخم در انتهای قلمه PAGEREF _Toc410062334 \h 19
1-3-2-2- هرس پایه‎های مادری قبل از تهیه قلمه PAGEREF _Toc410062335 \h 20
1-3-2-3- شرایط محیطی جهت ریشه‎دار شدن قلمه‎ها PAGEREF _Toc410062336 \h 20
1-3-2-3-1- دما PAGEREF _Toc410062337 \h 20
1-3-2-3-2- اتمسفر PAGEREF _Toc410062338 \h 21
1-3-2-3-3- سیستم مه افشانی PAGEREF _Toc410062339 \h 21
1-3-2-3-4- محیط کشت PAGEREF _Toc410062340 \h 21
1-3-2-3-5- آب PAGEREF _Toc410062341 \h 22
1-3-2-3-6- نور PAGEREF _Toc410062342 \h 23
1-3-2-3-7- تغذیه قلمه‎ها PAGEREF _Toc410062343 \h 24
1-3-2-3-8- ضد عفونی قلمه‎ها PAGEREF _Toc410062344 \h 24
1-3-2-3-9- مواد تنظیم کننده رشد گیاهی PAGEREF _Toc410062345 \h 25
1-4- گونه‎های مورد استفاده در این پژوهش PAGEREF _Toc410062346 \h 27
1-4-1- گل کاغذی PAGEREF _Toc410062347 \h 27
1-4-2- شاه‎پسند درختی PAGEREF _Toc410062348 \h 27
1-4-3- شیشه‎شور PAGEREF _Toc410062349 \h 28
1-4-4- ختمی درختی PAGEREF _Toc410062350 \h 28
1-5- اهداف پژوهش PAGEREF _Toc410062351 \h 29
فصل دوم: مروری بر پژوهش‎های پیشین
2-1- پژوهش‎های صورت گرفته در ارتباط با ریشه‎زایی گونه‎های مورد بررسی PAGEREF _Toc410062354 \h 31
2-2- استفاده از هورمون‎های رشد در بهبود ریشه‎زایی سایر گونه‎ها PAGEREF _Toc410062355 \h 33
2-3- جمع‎بندی پژوهش‎های انجام شده در ارتباط با اثر هورمون‎های گیاهی بر افزایش ریشه‎زایی قلمه‎ها PAGEREF _Toc410062356 \h 40
فصل سوم: مواد و روش‎ها
3-1‌- محل و سال اجرای آزمایش PAGEREF _Toc410062359 \h 42
3-2- طرح آزمایشی و تیمار‌ها PAGEREF _Toc410062360 \h 42
3-2- نحوه‎ی اجرای آزمایش PAGEREF _Toc410062361 \h 43
3-2- اندازه‌گیری صفات مورد مطالعه PAGEREF _Toc410062362 \h 44
3-3- تجزیه آماری PAGEREF _Toc410062363 \h 44

فصل چهارم: نتایج و بحث
4-1- اثرات موقعیت قلمه و غلظت هورمون ایندول بوتریک اسید بر ریشه‎زایی قلمه‎های شاه‎پسند PAGEREF _Toc410062366 \h 46
4-1-1- درصد ریشه‎زایی PAGEREF _Toc410062367 \h 46
4-1-2- تعداد ریشه PAGEREF _Toc410062368 \h 50
4-1-3- طول متوسط ریشه PAGEREF _Toc410062369 \h 52
4-1-4- طول بزرگترین جوانه PAGEREF _Toc410062370 \h 54
4-1-5- وزن تر ریشه PAGEREF _Toc410062371 \h 56
4-1-6- وزن خشک ریشه PAGEREF _Toc410062372 \h 58
4-2- اثرات موقعیت قلمه و غلظت هورمون ایندول بوتریک اسید بر ریشه‎زایی قلمه‎های گل کاغذی PAGEREF _Toc410062373 \h 60
4-2-1- درصد ریشه‎زایی PAGEREF _Toc410062374 \h 60
4-2-2- تعداد ریشه PAGEREF _Toc410062375 \h 64
4-2-3- طول ریشه PAGEREF _Toc410062376 \h 66
4-2-4- طول بزرگترین جوانه PAGEREF _Toc410062377 \h 68
4-2-5- وزن تر ریشه PAGEREF _Toc410062378 \h 70
4-2-6- وزن خشک ریشه PAGEREF _Toc410062379 \h 72
4-3- اثرات موقعیت قلمه و غلظت هورمون ایندول بوتریک اسید بر ریشه‎زایی قلمه‎های شیشه‎شور PAGEREF _Toc410062380 \h 74
4-3-1- درصد ریشه‎زایی PAGEREF _Toc410062381 \h 74
4-3-2- تعداد ریشه PAGEREF _Toc410062382 \h 78
4-3-3- طول ریشه PAGEREF _Toc410062383 \h 80
4-3-4- طول بزرگترین جوانه PAGEREF _Toc410062384 \h 82
4-3-5- وزن تر ریشه PAGEREF _Toc410062385 \h 84
4-3-6- وزن خشک ریشه PAGEREF _Toc410062386 \h 86
4-4- اثرات موقعیت قلمه و غلظت هورمون ایندول بوتریک اسید بر ریشه‎زایی قلمه‎های ختمی درختی PAGEREF _Toc410062387 \h 88
4-4-1- درصد ریشه‎زایی PAGEREF _Toc410062388 \h 88
4-4-2- تعداد ریشه PAGEREF _Toc410062389 \h 92
4-4-3- طول ریشه PAGEREF _Toc410062390 \h 94
4-4-4- طول بزرگترین جوانه PAGEREF _Toc410062391 \h 96
4-4-5- وزن تر ریشه PAGEREF _Toc410062392 \h 98
4-4-6- وزن خشک ریشه PAGEREF _Toc410062393 \h 100
4-7- نتیجه‎گیری نهایی PAGEREF _Toc410062394 \h 102
4-8- پیشنهادات PAGEREF _Toc410062395 \h 103
منابع
منابع فارسی105
منابع انگلیسی107
چکیده انگلیسی114

فهرست جدول‌ها
عنوان صفحه
TOC \h \z \t “جدول” \c جدول 4-1- نتایج تجزیه واریانس اثر موقعیت قلمه و غلظت هورمون ایندول بوتریک اسید بر ریشه‎زایی قلمه‎های شاه‎پسند PAGEREF _Toc410062506 \h 47جدول 4-2- مقایسه میانگین اثر متقابل موقعیت قلمه و غلظت IBA بر صفات ریشه‎زایی اندازه‎گیری شده در شاه‎پسند (در هر قلمه) PAGEREF _Toc410062507 \h 49جدول 4-3- نتایج تجزیه واریانس اثرات موقعیت قلمه و غلظت هورمون ایندول بوتریک اسید بر ریشه‎زایی قلمه‎های گل کاغذی (در هر قلمه) PAGEREF _Toc410062508 \h 61جدول 4-4- مقایسه میانگین اثر متقابل موقعیت قلمه و غلظت IBA بر صفات ریشه‎زایی اندازه‎گیری شده در گل کاغذی (در هر قلمه) PAGEREF _Toc410062509 \h 63جدول 4-5- نتایج تجزیه واریانس اثرات موقعیت قلمه و غلظت هورمون ایندول بوتریک اسید بر ریشه‎زایی قلمه‎های شیشه‎شور (در هر قلمه) PAGEREF _Toc410062510 \h 75جدول 4-6- مقایسه میانگین اثر متقابل موقعیت قلمه و غلظت IBA بر صفات ریشه‎زایی اندازه‎گیری شده در قلمه‎های شیشه‎شور (در هر قلمه) PAGEREF _Toc410062511 \h 77جدول 4-7- نتایج تجزیه واریانس اثرات موقعیت قلمه و غلظت هورمون ایندول بوتریک اسید بر ریشه‎زایی قلمه‎های ختمی درختی (در هر قلمه) PAGEREF _Toc410062512 \h 89جدول 4-8- مقایسه میانگین اثر متقابل موقعیت قلمه و غلظت IBA بر صفات ریشه‎زایی اندازه‎گیری شده در قلمه‎های ختمی درختی (در هر قلمه) PAGEREF _Toc410062513 \h 91
فهرست شکل‌ها
عنوان صفحه
TOC \h \z \t “شکل” \c شکل 4-1- مقایسه میانگین مربوط به اثر موقعیت قلمه (A) و غلظت IBA (پی‎پی‎ام) (B) بر درصد ریشه‎زایی قلمه‎های شاه‎پسند (در هر قلمه) PAGEREF _Toc410062573 \h 48شکل 4-2- مقایسه میانگین مربوط به اثر موقعیت قلمه (A) و غلظت IBA (پی‎پی‎ام) (B) بر تعداد ریشه شاه‎پسند(در هر قلمه) PAGEREF _Toc410062574 \h 51شکل 4-3- مقایسه میانگین مربوط به اثر موقعیت قلمه (A) و غلظت IBA (پی‎پی‎ام) (B) بر طول ریشه شاه‎پسند (در هر قلمه) PAGEREF _Toc410062575 \h 53شکل 4-4- مقایسه میانگین مربوط به اثر موقعیت قلمه (A) و غلظت IBA (پی‎پی‎ام) (B) بر طول جوانه شاه‎پسند (در هر قلمه) PAGEREF _Toc410062576 \h 55شکل 4-5- مقایسه میانگین مربوط به اثر موقعیت قلمه (A) و غلظت IBA (پی‎پی‎ام) (B) بر وزن تر ریشه شاه‎پسند (در هر قلمه) PAGEREF _Toc410062577 \h 57شکل 4-6- مقایسه میانگین مربوط به اثر موقعیت قلمه (A) و غلظت IBA (پی‎پی‎ام) (B) بر وزن خشک ریشه شاه‎پسند (در هر قلمه) PAGEREF _Toc410062578 \h 59شکل 4-7- مقایسه میانگین مربوط به اثر موقعیت قلمه (A) و غلظت IBA (پی‎پی‎ام) (B) بر درصد ریشه‎زایی قلمه‎های گل کاغذی (در هر قلمه) PAGEREF _Toc410062579 \h 62شکل 4-8- مقایسه میانگین مربوط به اثر موقعیت قلمه (A) و غلظت IBA (پی‎پی‎ام) (B) بر تعداد ریشه قلمه‎های گل کاغذی (در هر قلمه) PAGEREF _Toc410062580 \h 65شکل 4-9- مقایسه میانگین مربوط به اثر موقعیت قلمه (A) و غلظت IBA (پی‎پی‎ام) (B) بر طول ریشه قلمه‎های گل کاغذی (در هر قلمه) PAGEREF _Toc410062581 \h 67شکل 4-10- مقایسه میانگین مربوط به اثر موقعیت قلمه (A) و غلظت IBA (پی‎پی‎ام) (B) بر طول جوانه قلمه‎های گل کاغذی (در هر قلمه) PAGEREF _Toc410062582 \h 69شکل 4-11- مقایسه میانگین مربوط به اثر موقعیت قلمه (A) و غلظت IBA (پی‎پی‎ام) (B) بر وزن تر ریشه قلمه‎های گل کاغذی (در هر قلمه) PAGEREF _Toc410062583 \h 71شکل 4-12- مقایسه میانگین مربوط به اثر موقعیت قلمه (A) و غلظت IBA (پی‎پی‎ام) (B) بر وزن خشک ریشه قلمه‎های گل کاغذی (در هر قلمه) PAGEREF _Toc410062584 \h 73شکل 4-13- مقایسه میانگین مربوط به اثر موقعیت قلمه (A) و غلظت IBA (پی‎پی‎ام) (B) بر درصد ریشه‎زایی قلمه‎های شیشه‎شور (در هر قلمه) PAGEREF _Toc410062585 \h 76شکل 4-14- مقایسه میانگین مربوط به اثر موقعیت قلمه (A) و غلظت IBA (پی‎پی‎ام) (B) بر تعداد ریشه قلمه‎های شیشه‎شور (در هر قلمه) PAGEREF _Toc410062586 \h 79شکل 4-15- مقایسه میانگین مربوط به اثر موقعیت قلمه (A) و غلظت IBA (پی‎پی‎ام) (B) بر طول ریشه قلمه‎های شیشه‎شور (در هر قلمه) PAGEREF _Toc410062587 \h 81شکل 4-16- مقایسه میانگین مربوط به اثر موقعیت قلمه (A) و غلظت IBA (پی‎پی‎ام) (B) بر طول جوانه قلمه‎های شیشه‎شور (در هر قلمه) PAGEREF _Toc410062588 \h 83شکل 4-17- مقایسه میانگین مربوط به اثر موقعیت قلمه (A) و غلظت IBA (پی‎پی‎ام) (B) بر وزن تر ریشه قلمه‎های شیشه‎شور (در هر قلمه) PAGEREF _Toc410062589 \h 85شکل 4-18- مقایسه میانگین مربوط به اثر موقعیت قلمه (A) و غلظت IBA (پی‎پی‎ام) (B) بر وزن خشک ریشه قلمه‎های شیشه‎شور (در هر قلمه) PAGEREF _Toc410062590 \h 87شکل 4-19- مقایسه میانگین مربوط به اثر موقعیت قلمه (A) و غلظت IBA (پی‎پی‎ام) (B) بر درصد ریشه‎زایی ختمی درختی (در هر قلمه) PAGEREF _Toc410062591 \h 90شکل 4-20- مقایسه میانگین مربوط به اثر موقعیت قلمه (A) و غلظت IBA (پی‎پی‎ام) (B) بر تعداد ریشه قلمه‎های ختمی درختی (در هر قلمه) PAGEREF _Toc410062592 \h 93شکل 4-21- مقایسه میانگین مربوط به اثر موقعیت قلمه (A) و غلظت IBA (پی‎پی‎ام) (B) بر طول ریشه قلمه‎های ختمی درختی (در هر قلمه) PAGEREF _Toc410062593 \h 95شکل 4-22- مقایسه میانگین مربوط به اثر موقعیت قلمه (A) و غلظت IBA (پی‎پی‎ام) (B) بر طول جوانه قلمه‎های ختمی درختی (در هر قلمه) PAGEREF _Toc410062594 \h 97شکل 4-23- مقایسه میانگین مربوط به اثر موقعیت قلمه (A) و غلظت IBA (پی‎پی‎ام) (B) بر وزن تر ریشه قلمه‎های ختمی درختی (در هر قلمه) PAGEREF _Toc410062595 \h 99شکل 4-24- مقایسه میانگین مربوط به اثر موقعیت قلمه (A) و غلظت IBA (پی‎پی‎ام) (B) بر وزن خشک ریشه قلمه‎های ختمی درختی (در هر قلمه) PAGEREF _Toc410062596 \h 101
کاربرد اکسین و موقعیت قلمه بر ریشه‎زایی قلمه‎های ساقه
چهار درختچه زینتی متداول در فضای سبز
به وسیله: حسین رمضانی
چکیدهبه منظور بررسی اثر غلظت‎های مختلف ایندول بوتیریک اسید (IBA)‎ (صفر، 1000، 2000 و 4000 میلی‎گرم در لیتر) و موقعیت قلمه (انتهایی، میانی و تحتانی) بر ریشه‎زایی قلمه‎های ساقه گل کاغذی (Bougainvillea spectabilis)، ختمی درختی (Hibiscus syriacus)، شیشه‎شور (Callis–on viminalis) و شاه‎پسند درختی (Lantana camara L.) پژوهش‎هایی در قالب چهار طرح آزمایشی جداگانه به صورت فاکتوریل بر پایه طرح کاملا تصادفی در گلخانه‎ای در شهرستان لامرد در سال 93-1392 اجرا شد. نتایج این پژوهش نشان داد که در قلمه‎های ساقه هر چهار گونه زینتی با افزایش غلظت هورمون IBA، خصوصیات ریشه‎زایی شامل درصد ریشه‎زایی، تعداد و طول ریشه‎ها و وزن تر و خشک آنها افزایش یافت هرچند در بالاترین غلظت IBA (4000 میلی‎گرم در لیتر) نسبت به غلظت 2000 میلی‎گرم در لیتر در بیشتر موارد افزایش در خصوصیات ریشه‎زایی معنی‎دار نبود. در رابطه با طول شاخساره‎های حاصل از جوانه‎های روی قلمه‎ها، تیمار با غلظت 4000 میلی‎کرم در لیتر IBA منجر به کاهش طول آنها گردید. در هر چهار گونه مورد مطالعه صرف نظر از به کارگیری اکسین بیشترین درصد ریشه‎زایی، تعداد ریشه، طول ریشه، وزن تر و خشک ریشه‎ها و طول شاخساره‎های روی قلمه‎ها در قلمه‎های تحتانی که قطر بیشتری داشتند و میزان چوبی بودن آنها بیشتر بود حاصل گردید. پس از قلمه‎های تحتانی، قلمه‎های میانی بیشترین میزان ریشه‎زایی را به خود اختصاص دادند و در هر چهار گونه قلمه‎های انتهایی کمترین میزان ریشه‎زایی را داشتند. در بررسی تاثیر متقابل غلظت IBA و موقعیت قلمه نتایج نشان داد که در هر چهار گونه بیشترین میزان ریشه‎زایی و خصوصیات ریشه‎زایی در تیمار قلمه‎های تحتانی با غلظت 4000 میلی‎گرم در لیتر IBA حاصل گردید.
کلمات کلیدی: ریشه‎زایی، قلمه ساقه، اکسین، گل کاغذی، ختمی درختی، شیشه‎شور، شاه‎پسند درختی
فصل اولمقدمه
1-1- پیش‌گفتاربه طور کلی گیاهان به دو روش جنسی و غیر جنسی تکثیر می‎شوند. هر کدام از این دو شیوه دارای مزایا و محدودیت‎های ویژه‎ای می‎باشد. به دلایل متعددی بیشتر درختان و درختچه‎ها با روش‎های غیر‎جنسی همانند قلمه زدن، پیوند شاخه، پیوند جوانه، خوابانیدن و ریز‎ ازدیادی تکثیر می‎شوند. در بین روش‎های غیر‎جنسی تکثیر به وسیله قلمه یکی از آسان‎ترین شیوه‎ها بوده و دارای مزایای متعددی می‎باشد که از آن جمله می‎توان به حفظ خصوصیات ژنتیکی گیاه، نیاز به تعداد کمتری گیاهان مادری، ارزان، سریع و ساده بودن و عدم نیاز به تکنیک‎های ویژه و یا تجهیزات خاصی که برای پیوند یا ریز ازدیادی لازم است، اشاره کرد (Hartmann et al., 1997). تفاوت‎های زیادی در توانایی ریشه‎زایی قلمه‎ها در بین گونه‎ها و ارقام گیاهی وجود دارد. قلمه‎های ساقه برخی از گونه‎ها به آسانی ریشه‎دار می‎شوند، در حالی که در برخی از گونه‎ها و ارقام، ریشه‎زایی به آسانی صورت نگرفته و بهینه‎سازی شرایط جهت ریشه‎زایی ضرورت دارد. در بیشتر گونه‎های گیاهی، انتخاب دقیق قلمه‎ها از گیاه مادری، مدیریت قلمه‎ها و کنترل شرایط محیطی در طی فرایند ریشه‎زایی از عوامل تعیین کننده در موفقیت و یا عدم موفقیت خواهد بود (Hartmann et al., 1997). به طور کلی انتخاب نوع قلمه، تهیه قلمه در زمان مناسب، مناسب بودن دما و رطوبت محیط ریشه‎زایی قلمه، استفاده از بستر کاشت مناسب، انجام برخی از تیمارها پیش یا پس از تهیه قلمه، کاربرد مواد تنظیم کننده رشد گیاهی و یافتن غلظت بهینه این مواد از مهمترین عواملی هستند که برای افزایش ریشه‎زایی قلمه‎ها می‎بایست مورد توجه قرار گیرند (Davis and Haissing, 1990 Hartmann et al., 1997 &). در رابطه با انتخاب قلمه از گیاهان مادری، دیده شده است که بین بخش‎های مختلف شاخساره‎ای که از آن قلمه تهیه می‎شود تفاوت‎های زیادی در توان ریشه‎زایی وجود دارد (Davis and Haissing, 1990). معمولاً قلمه‎ها را بر اساس موقعیتشان بر روی ساقه به سه گروه قلمه‎های انتهایی، میانی و تحتانی تقسیم‎بندی می‎کنند که در بین آنها، قلمه‎های تحتانی قطور‎تر و قلمه‎های انتهایی نازک‎تر می‎باشند. در بسیاری از گونه‎های گیاهی، موقعیت قلمه یکی از عوامل متغیر مهم می‎باشد که به طور دقیقی با توانایی ریشه‎زایی ارتباط دارد (Leakey and Mohammed, 1985). بعلاوه دیده شده است که تأثیر موقعیت قلمه وابسته به نوع گونه می‎باشد زیرا در برخی موارد، قلمه‎های تحتانی و میانی ریشه‎زایی بهتری داشته‎اند، در حالی که در برخی دیگر از گیاهان، قلمه‎های انتهایی از ریشه‎زایی بیشتری برخوردار بوده‎اند (Hartmann et al., 1997).
از عوامل تأثیرگذار دیگر در ریشه‎زایی قلمه‎های ساقه، کاربرد مواد تنظیم کننده رشد می‎باشد که در بین این مواد، اکسین‎ها جایگاه ویژه‎ای دارند به گونه‎ای که کشف اکسین طبیعی ایندول استیک اسید (IAA) و انواع مصنوعی اکسین مانند ایندول بوتریک اسید (IBA) و نفتالین استیک اسید (NAA) باعث تحول عظیمی در ازدیاد نباتات از طریق تحریک ریشه‎زایی قلمه‎ها گردید (Hartmann et al., 1997). هدف از تیمار قلمه‎ها با اکسین، افزایش درصد ریشه‎زایی، تسریع آغازش ریشه‎ها، افزایش تعداد ریشه و یکنواختی ریشه‎زایی می‎باشد (Al-Barazi and Schwabe, 1982). در بیشتر گیاهان چوبی، در کاربرد مقایسه‎ای مقادیر یکسان IBA ,NAA، استفاده از IBA نتیجه بهتری را در برداشته است، هر چند در مواردی نتایج بر عکس بوده است. بعلاوه در برخی موارد، استفاده از مخلوط IBAو NAA، نسبت به کاربرد هر کدام از این دو به تنهایی تأثیر بیشتری در ریشه‎زایی بر جای گذاشته است (Davis and Haissing, 1990 ;Hartmann et al., 1997). برای تعیین بهترین نوع اکسین و غلظت بهینه آن در ریشه‎زایی قلمه‎های ساقه یک گونه گیاهی خاص، لازم است آزمایشاتی طراحی و اجرا شوند. ذکر این نکته ضرورت دارد که در بیشتر موارد کاربرد اکسین‎های مصنوعی در غلظت‎های بالا و بیش از حد بهینه می‎تواند از رشد و نمو جوانه‎های روی قلمه‎ها جلوگیری کرده و در ریشه‎زایی تأثیر منفی بگذارد (Hartmann et al., 1997).
به طور کلی گیاهان با دو روش جنسی و غیرجنسی تکثیر می‎شوند. در تکثیر جنسی در مراحل توید مثل گیاه تقسیم کاهشی کروموزوم‎ها (میوز) دخالت دارد. بدین ترتیب که بذر یا رویان (جنین) از رشد سلولی ایجاد می‎شود که خود از تلاقی گامت نر (گرده) و گامت ماده (سلول تخم‎زا) به دست آمده است. بنابراین گیاهان حاصله دارای ساختار ژنتیکی جدیدی می‎باشد. در تکثیر غیرجنسی گیاه کامل از یک سلول، بافت، اندام یا اندام‎های گیاه مادری تولید می‎شود. در این تکثیر، تقسیم مستقیم سلولی (میتوز) دخالت دارد که بطور معمول در نتاج، ساختار ژنتیکی گیاه والد به صورت کامل تکرار می‎شود (خوشخوی و همکاران، 1385). در باغبانی بسیاری از گیاهان را با روش‎های غیرجنسی تکثیر می‎کنند، زیرا بدین وسیله می‎توان ویژگی‎های مطلوب و مورد نظر گیاه را تثبیت کرد (Gardener, 1968). از میان روش‎های تکثیر رویشی، استفاده از انواع قلمه‎ها یکی از مهمترین روش‎های افزودن درختچه‎های زینتی خزان‎دار، همیشه سبزهای برگ پهن و باریک برگ می‎باشد (خوشخوی و همکاران، 1385).
1-2- قلمه و فواید تکثیر به وسیله آنقلمه بخشی از ساقه، برگ یا ریشه است که از گیاه مادری جدا شده و در شرایط مناسب برای ریشه‎زایی قرار می‎گیرد (خوشخوی و همکاران، 1385). یکی از روش‎های مناسب و مهم تکثیر گیاهان استفاده از قلمه است. از طریق قلمه می‎توان تعداد زیادی گیاه جدید را از تعداد محدودی گیاه مادری تولید کرد. ازدیاد گیاهان به روش قلمه‎گیری یک روش ساده، ارزان و سریع می‎باشد و گیاهانی که از این طریق تولید می‎شوند، دارای یکنواختی بیشتری هستند و تولید گیاهان از طریق قلمه نیاز به فضای کمتری دارد. گیاهانی که به صورت دانهال تولید می‎شوند دارای تفاوت‎های زیادی هستند. در تکثیر از طریق ریشه‎دار کردن قلمه، خواص ژنتیکی گیاهان مادری بدون تغییر می‎ماند و در صورتی که صفات خاصی مد نظر باشد می‎توان با افزایش از طریق قلمه‎گیری همان خواص را در گیاهان جدید تولید شده داشت. انواع قلمه عبارتند از:
1-2-1- قلمه ریشهگیاهانی مانند گل ابریشم یا تمشک قرمز که توانایی تولید جوانه‎های نابجا روی ریشه‎های خود دارند و پاجوش تولید می‎کنند، همچنین گیاهانی که ریشه گوشتی دارند (مانند بگونیای تکمه) را می‎توان با قلمه ریشه افزود. گرفتن قلمه ریشه در زمستان و نگهداری آنها در شاسی گرم یا گلخانه و انتقال به محل کشت در بهار معمول است (خوشخوی و همکاران، 1385).
1-2-2- قلمه ساقه معمول‎ترین نوع قلمه‎ها، قلمه ساقه است که در آن قسمتی از ساقه را که دارای جوانه جانبی یا انتهایی است از گیاه مادری جدا ساخته، برای ریشه‎زایی در محیطی مناسب قرار می‎دهند تا پس از ایجاد ریشه به صورت گیاهی جداگانه رشد کند. قلمه ساقه را می‎توان در مرحله‎های مختلف رشد گرفت که انواع آن عبارتند از: قلمه چوب سخت، قلمه چوب نیمه سخت، قلمه چوب نرم و قلمه علفی (خوشخوی و همکاران، 1385).
1-2-3- قلمه برگدر این نوع قلمه زدن، در مقایسه با قلمه ساقه، شمار بیشتری از هر گیاه مادری به دست می‎آید. در قلمه برگ، پهنک برگ گاهی همراه با دمبرگ و گاهی بدون آن گرفته می‎شود. پس از کشت، از پهنک و دمبرگ یا از هر دوی آنها جوانه‎های نابجای شاخساره و ریشه ایجاد می‎شود ولی خود پهنک برگ به ندرت جزیی از گیاه جدید می‎گردد (خوشخوی و همکاران، 1385).
1-2-4- قلمه جوانه برگقلمه جوانه برگ شامل پهنک، دمبرگ و قسمتی از ساقه و جوانه که در پایین دمبرگ قرار گرفته است می‎باشد. گیاهانی مانند ادریسی، عشقه و کاملیا، با این روش افزوده می‎شوند (خوشخوی و همکاران، 1385).
1-3- عوامل موثر بر ریشه‎زایی قلمه‎هاریشه‎زایی موفق بستگی به وجود تعدادی عوامل کمکی در قلمه‎ها دارد که همراه با اکسین موجب ریشه‎زایی می‎شود. اثر مثبت برگ‎ها و جوانه‎ها در ریشه‎زایی قلمه‎ها از سال 1758 مورد توجه و مطالعه قرار گرفت و بعدها عنوان گردید که موادی غیر از اکسین‎ها برای ریشه‎زایی لازم است که اگر این مواد در برگ‎ها نباشد حتی با وجود اکسین مصنوعی هم قلمه‎ها ریشه‎دار نمی‎شوند. این مواد کمک کننده ریشه‎زایی در بر بعضی از گیاهان به مقدار زیاد، در برخی به مقدار کم و در برخی به هیچ وجه وجود ندارد که در این گیاهان قلمه آنها با استفاده از اکسین هم ریشه‎دار نمی‎شوند (Hartman et al., 1990 ; Trancoso et al., 1984). هنگامی که قلمه‎ها برگ‎های خود را از دست دهند ریشه‎دار شدن آنها تا حد زیادی کاهش پیدا می‎کند و مواد ازته و هیدروکربنه که در برگ‎ها تولید می‎شود به احتمال از عوامل کمکی ریشه‎زایی هستند. مشخص شده است که ترکیبات دارای هسته فنلی وقتی که با ترکیبات دارای هسته ایندولی جمع شوند اثر آنها را تشدید می‎کنند، پس می‎توان از ترکیبات فنلی نیز به عنوان عوامل کمکی نام برد (Criley, 1977).
در سال 1929، برای اولین بار وجود یک عامل ریشه‎زایی اختصاصی توسط ونت گزارش شد. در سال 1933 موادی در لپه‎ها، برگ‎ها و جوانه‎ها پیدا کردند که ریشه‎زایی را در قلمه‎ها تسهیل می‎کرد که ریزوکالین نامیدند. بویلن و وارلاند در سال 1955 ریزوکالین را مجموعه‎ای پیچیده از مواد تشکیل دهنده زیر پیشنهاد کردند:
1- عوامل غیر اختصاصی (اکسین) که جابجا شده و از نظر بیولوژیکی به غلظت کم موجود می‎باشد.
2- عامل اختصاصی که از برگ منتقل شده و از نظر شیمیایی ارتودی‎هیدروکسی‎فنول می‎باشد.
3- آنزیمی اختصاصی که در یاخته‎های برخی از بافت‎ها وجود داشته و به احتمال قوی از نوع پلی‎فنل‎اکسیداز می‎باشد. هس در سال 1926 میلادی از طریق کروماتوگرافی، عوامل کمکی مختلفی را از قلمه‎ها جدا کرد، وی از قلمه‎های گیاهان مختلف و در سن متفاوت که بعضی به آسانی و برخی دیگر به سختی ریشه‎دار می‎شوند استفاده کرده است. این عوامل کمکی، موادی هستند که به طور طبیعی در گیاهان وجود دارند و به نظر می‎رسد اثر تشدید کننده با تنظیم کننده رشد گیاهی IBA در ریشه‎زایی دارند. در گیاهانی که به آسانی ریشه‎دار می‎شوند این مواد بیشتر هستند و گیاهانی که به سختی ریشه‎دار می‎شوند حاوی مقدار کمی از این مواد هستند و در قلمه گیاهانی که ریشه‎دار نمی‎شوند این مواد یافت نمی‎شود.
برگ‎ها علاوه بر تامین مواد تنظیم کننده رشد گیاهی، عوامل کمکی و هیدروکربن‎ها، محل خوبی جهت تامین مواد غذایی می‎باشند. آبیاری قلمه‎ها به صورت محلول‎پاشی روی برگ باعث می‎شود که مواد غذایی مورد نیاز قلمه‎ها تامین شود و کمک موثری در سنتز مواد مختلف توسط برگ‎ها، خواهد بود (Cooper, 1994).
به این نکته باید توجه داشت که برگ‎ها ضمن دارا بودن ویژگی‎های ذکر شده، عامل مهمی در از دست دادن آب قلمه‎ها هستند. بنابراین تعداد برگ‎های موجود روی قلمه بایستی به حدی باشد که ضمن تامین مواد ضروری جهت ریشه‎زایی، تبخیر آب از قلمه‎ها به حداقل برسد (Duarte et al., 2004).
--------------------------------------------------- نکته مهم : هنگام انتقال متون از فایل ورد به داخل سایت بعضی از فرمول ها و اشکال (تصاویر) درج نمی شود یا به هم ریخته می شود یا به صورت کد نمایش داده می شود ولی در سایت می توانید فایل اصلی را با فرمت ورد به صورت کاملا خوانا خریداری کنید: سایت مرجع پایان نامه ها (خرید و دانلود با امکان دانلود رایگان نمونه ها) : elmyar.net --------------------------------------------------- 1-3-1- عوامل فیزیولوژیکی موثر بر ریشه‎زاییاز بررسی گیاهان آسان ریشه‎زا و سخت ریشه‎زا، برخی از عوامل موثر در ریشه‎زایی مشخص گردیده است. پژوهش‎ها نشان می‎دهند که ظرفیت یک قلمه ساقه، برای ریشه‎دهی با برهمکنش بین عوامل وراثتی که در سلول‎های ساقه وجود دارند و عوامل زیر تعیین می‎گردند (خوشخوی و همکاران، 1385؛Hartman et al., 1997).
1-3-1-1- مواد قابل حملاین مواد قابل حمل، در برگ‎ها و جوانه‎های گیاهان ساخته می‎شوند که برخی از آنها عبارتند از: هورمون‎های گروه اکسین، مواد قندی، ترکیبات نیتروژنه، ویتامین‎ها و موادی که تا به حال شناخته نشده‎اند. مواد غیر اکسینی که در ریشه‎زایی گیاهان، با اکسین‎ها همکاری می‎نمایند معروف به همفرسازهای ریشه‎زا هستند. عوامل فیزیولوژیکی موثر در ریشه‎زایی به طور کامل مشخص نیستند، زیرا هنوز در بسیاری از گیاهان از جمله برخی از گونه‎های بلوت ریشه‎زایی امکان‎پذیر نیست (Hartman et al., 1997).
1-3-1-2- میزان اکسینریشه‎دهی در ساقه، متناسب با میزان اکسین آن است. به نظر می‎رسد که این کار با جمع شدن اکسین در پایین قلمه ایجاد شود. البته مشخص شده که اکسین، تنها یکی از عوامل محرک ریشه‎زایی است، زیرا در قلمه‎های سخت ریشه‎زا، تنها به کار بردن اکسین ریشه‎زایی را آسان نمی‎کند. افزون بر این امروزه مواد دیگری که ریشه‎زایی را تحریک می‎کنند (مانند کاتکول)، یا از ریشه‎زایی جلوگیری می‎کنند نیز پیدا شده‎اند (Hartman et al., 1997).
1-3-1-3- وجود برگ و جوانهبرگ‎ها و جوانه‎ها اثر زیادی روی ریشه‎دهی دارند. در بسیاری از گیاهان وجود جوانه، به عنوان منبع تولید کننده اکسین، موثر است، در حالی که برگ‎ها بیشتر منبع ایجاد کربوهیدرات‎ها می‎باشند. در برخی از گیاهان تحریک ریشه‎زایی، با برگ‎ها و جوانه‎ها، ناشی از افزایش تولید مواد همفرساز ریشه‎زایی است که اثر اکسین و کربوهیدرات‎ها را تکمیل می‎کند (Hartman et al., 1997).
1-3-1-4- میزان مواد غذایی موجود در گیاه
یکی از عوامل مهم در تعیین ظرفیت ریشه‎دهی، مقدار مواد غذایی ذخیره شده در گیاه است. به طور کلی برای ریشه‎زایی نسبت کربوهیدرات زیاد به به نیتروژن کم لازم است. باید توجه داشت که با آنکه میزان کم نیتروژن مقدار ریشه‎ها را افزایش می‎دهد، کمبود نیتروژن از ریشه‎زایی جلوگیری می‎کند (Hartman et al., 1997).
1-3-1-5- مرحله رشد گیاه
گیاهانی مانند عشقه و بسیاری از سوزنی برگان، هنگامی که در مرحله نونهالی هستند (یعنی جوان بوده و به گل‎دهی و میوه‎دهی نرسیده‎اند) توانایی ریشه‎زایی زیادی دارند، ولی زمانی که گیاه به مرحله گل‎دهی می‎رسد ریشه‎زایی آن بسیار مشکل می‎شود (Hartman et al., 1997).
1-3-1-6- محل ساقه روی گیاه
محل ساقه‎ای که قلمه از آن گرفته می‎شود بر ریشه‎زایی اثر می‎گذارد. به طور کلی شاخه‎های جانبی از شاخه‎های انتهایی بهتر ریشه می‎دهند و چنان‎که گفته شد شاخه‎های در حال رشد رویشی بیشتر از شاخه‎های گلدار، ریشه‎زایی دارند. در رابطه با موقعیت قلمه و تأثیر آن بر ریشه‎زایی گزارشات متعددی در گونه‎های گیاهی مختلف وجود دارد. همان گونه که ذکر شد معمولاً قلمه‎ها را بر اساس موقعیت به سه گروه قلمه‎های انتهایی، میانی و تحتانی تقسیم‎بندی می‎کنند و در برخی گیاهان ریشه‎زایی بهتر قلمه‎های میانی و تحتانی و در پاره‎ای از گونه‎ها، ریشه‎زایی بهتر قلمه‎های انتهایی گزارش شده است (Hartman et al., 1997).
1-3-1-7- نوع بافت قلمهدر برخی از گیاهان قلمه‎های چوب نرم و در شماری دیگر قلمه‎های چوب سخت و یا حالت‎هایی بین این دو، برای ریشه‎دهی مناسب‎ترند. با اینکه به طور معمول در گیاهان آسان ریشه‎زا هر نوع قلمه‎ای به آسانی ریشه می‎دهد، قلمه‎های چوب نرم گیاهان خزان‎دار که در بهار یا تابستان گرفته می‎شوند بهتر از قلمه‎های چوب سخت که در زمستان گرفته می‎شوند ریشه می‎دهند (Hartman et al., 1997).
1-3-1-8- زمان گرفتن قلمهزمان قلمه‎گیری نیز ممکن است در ریشه‎زایی تاثیر بگذارد. برای مثال در آزاله، هرگاه قلمه چوب نرم در اوایل بهار گرفته شود بهتر از هر زمان دیگر ریشه می‎دهد. در حالی که در برخی دیگر از گیاهان همیشه سبز پهن برگ، شاید مناسب‎ترین زمان برای گرفتن قلمه از ابتدای بهار تا اواخر پاییز باشد (Hartman et al., 1997).
1-3-1-9- کربوهیدرات‎هااین امکان وجود دارد که بین کربوهیدراتها وریشه‎زایی همبستگی مثبتی وجود داشته باشد، اما شواهدی دقیق وجود ندارد که نشانگر این باشد که ذخیره کربوهیدرات‎ها در ریشه‎زایی نقش تنظیم کننده داشته باشند، وجود همبستگی مثبت بین میزان کربوهیدرات و ریشه‎زایی ممکن است نشانه این باشد که وجود کربوهیدرات جهت ریشه‎زایی بهینه لازم می‎باشد (Staden and Harty, 1989). قلمه‎ها از کربوهیدرات ذخیره شده به مقدار کم استفاده می‎کنند و تفاوت نسبت کربن به ازت (C:N) در ریشه‎زایی موثر می‎باشد و کاهش کربوهیدرات موجب کاهش ریشه‎زایی و کاهش نیتروژن تاثیر مثبتی روی ریشه‎زایی دارد (Grange and Loach, 1983). میزان کربوهیدرات ذخیره شده در شاخه‎ها با میزان سفت بودن شاخه‎ها مشخص می‎شود قلمه‎های نرم و قابل انعطاف دارای کربوهیدرات کم و قلمه‎های سفت و محکم دارای کربوهیدرات زیاد هستند و با خم کردن شاخه شکسته می‎شود. ساقه‎های نرم و آبدار که کربوهیدرات کم و نیترژن زیاد دارند بدون تولید ریشه و ساقه از بین می‎روند (Sachs et al., 1964).

پاسخ دهید