دانلود فایل - تحقیق علمی دانشگاه

متن کامل پایان نامه را در سایت منبع fuka.ir می توانید ببینید7- کاهش 85 درصدی باکتری های مولد ژنژویت در افرادی که دهان خود را با روغن کنجد شستشو می دهند .
8- روغن کنجد یک محافظت کننده طبیعی در برابر اشعه ماوراء بنفش است .
9-روغن کنجد باعث کشته شدن شپش موی سر کودکان میگردد .
10- روغن کنجد بعنوان قطره بینی باعث درمان سینوزیت می گردد .
11- مولکولهای این روغن سطح کلسترول خوب خون را حفظ کرده و کلسترول بد خون را کاهش می دهد .
12- روغن کنجد یک آنتی اکسیدان قوی است که می تواند در بافتهای زیرین پوست باعث بی اثر شدن رادیکالهای اکسیژن شود .
13- استفاده از روغن کنجد در کنترل شوره سر موثر است و …
موارد مصرف دانه ،روغن و کنجاله کنجد
1- دانه کنجد خام و بو داده، در نانوائیها و قنادیها بصورت مختلف مورد استفاده قرار می گیرد.
2- کنجد پوست گیری شده برای تهیه ارده، حلوا ارده و انواع شیرینی کاربرد دارد.
3- روغن کنجد مطبوع بوده و بصورت سالاد و مارگارین مصرف می شود.
4- در طب و دارو سازی از روغن کنجد استفاده می شود.
5- در صنعت برای وسایل آرایشی ،صابون و شامپوو همچنین مواد حشره کش و …
6- در تهیه کاغذ کاربن و نوار ماشین تحریر
7- کنجاله کنجد دارای پروتئین ،کلسیم و فسفر است و در غذای دام و طیور استفاده می شود.
8- کنجاله کنجد در تغذیه گاوهای شیری باعث مرغوبیت، کیفیت شیر و کره می گردد.
9- کنجاله روغن کشی شده بدلیل دارا بودن پروتئین قابل ملاحظه (29-25 درصد) با ضریب بالای قابلیت جذب می توان در صنایع مربوطه و در صنایع پروتئینی تغذیه انسانی و همچنین از پروتئین کنجاله برای غنی کردن آرد خبازی و ماکارونی جهت افزایش قدرت ماندگاری و نیز ارزش غذایی کمک گرفت .
10-کنجاله کنجد در بعضی از کشورها بدلیل داشتن فسفر و کلسیم بعنوان کود مورد استفاده قرار می گیرد و …
1-8- سطح کشت ،تولید و عملکرد کنجد در جهان
سطح زیر کشت کنجد در جهان در سال 2005 بر اساس آمار FAO ،609/544/7 هکتار ،متوسط عملکرد 441 کیلو گرم در هکتار و تولید دانه 679/325/3 تن بوده است . در این سال از بین کشورهای تولید کننده کنجد ،هند با سطح 000/850/1 هکتار و تولید 000/680 تن بالاترین سطح و میزان تولید را به خود اختصاص داده است . در این سال شش کشور صاحب مقام از نظر تولید کنجد بشرح جدول ذیل می باشد.
جدول شماره 1-5- تولید کنجد در شش کشور صاحب مقام در جهان در سال 2010 میلادی
تولید (تن) کشور
000/680 هند
458/654 چین
000/550 میانمار
000/300 سودان
000/110 اوگاندا
642/61 اتیوپی
مطابق جدول شماره 6 ،در سال 2010 میلادی ،در میان 10 کشور عمده تولید کننده کنجد در جهان کشور میانمار با تولید 000/720 تن در رتبه اول تولید قرار دارد .کشور هند با تولید 000/620 تن در رتبه دوم و چین با تولید 000/590 تن در رده سوم قرار دارد . متوسط عملکرد کنجد در جهان در این سال 490 کیلو گرم در هکتار بوده است (فائو، 2011).
جدول شماره 1 -6 کشور عمده تولید کننده کنجد در جهان در سال 2010 میلادی
منبع : FAO
عملکرد در هکتار (کیلوگرم) تولید (تن) نام کشور
460 000/720 میانمار
340 000/620 هند
1220 000/590 چین
990 000/310 اتیوپی
190 000/250 سودان
610 000/170 اوگاندا
380 000/120 نیجریه
720 000/90 بورکینافاسو
500 000/90 نیجر
96 000/70 سومالی
750 31848 ایران
490 000/840/3 مجموع جهانی

1-9- سطح زیر کشت و تولید کنجد در ایران:
جدول شماره 1-7- سطح زیر کشت،تولید و عملکرد کنجد کشور در فواصل سال های 85-70 در ایران (سطح به هکتار،تولید به تن و عملکرد به کیلوگرم)
ردیف سال زراعی سطح کشت تولید متوسط عملکرد
1 70-69 34200 17950 524
2 71-70 36708 19200 523
3 72-71 33347 16970 509
4 73-72 27376 18405 672
5 74-73 33097 15859 479
6 75-74 33997 18354 540
7 76-75 34619 19875 574
8 77-76 40671 11531 284
9 78-77 45000 24101 536
10 79-78 47814 30744 643
11 80-79 30467 20356 667
12 81-80 34712 25288 729
13 82-81 36461 26106 716
14 83-82 35549 26981 759
15 84-83 40421 32862 813
16 85-84 34804 28205 810
1-10- فرآوری و استخراج روغن از کنجد
پس از برداشت کنجد، نسبت به پاک کردن محصول از طریق جریان هوا اقدام می گردد. سپس مرحله خیساندن و پوست گیری از محصول صورت می گیرد. و توسط دستگاه الکترونیکی سورت و از نظر رنگ یک دست می گردد و دانه هایی که از نظر اندازه و رنگ متفاوت است، جدامی گردد. سپس توسط دستگاه ها و ماشین آلات فرآوری در درجه پایین حرارت داده شده و بعد به وسیله فشار فیزیکی و با استفاده از یک پرس هیدرولیک، پرس مارپیچی یا ترکیبی از این دو و یا به کمک یک حلال شیمیایی از درون بافت دانه کنجد، روغن آن استخراج می شود. از نظر تجاری، روغن کنجد به دو نوع تقسیم می گردد.
نوع اول: با رنگ زرد روشن و کم رنگ که دارای مزه مطبوع گیاهی می باشد که دارای چربی های غیر اشباع است و بعد از روغن آفتابگردان، سویا و ذرت در رتبه چهارم قرار دارد.
نوع دوم: دارای رنگ زرد کهربایی است که از پرس کردن دانه های بو داده شده کنجد بدست می آید که بعنوان یک چاشنی مطلوب جهت دیگر مواد غذایی مورد استفاده قرار می گیرد. استخراج روغن از کنجد به روش پرس مکانیکی صورت می گیرد و به دو روش سرد و گرم انجام پذیرفته و خلوص روغن استخراجی بین 50 تا 57 درصد می باشد که با توجه به ارقام مختلف کنجد و فصل کاشت آن متفاوت است. روغن حاصله از طریق روش گرم از کیفیت کمتری نسبت به روش سرد برخوردار است. درصورت نگهداری روغن کنجد در مکان های خنک تا 5/2 سال بدون آنکه کیفیت غذایی آن کاهش باید می توان استفاده نمود (بابایی ابرقویی، 1382).
منابع اصلی مصرف کننده کنجد در کشور:
کارخانجات حلوا سازی وارده: در حدود 15000 تن
صنف نانوایی: 10-8 هزار تن
صنف قنادی ها و آجیلی ها: 4-3 هزار تن
صنف روغن کشی: نامشخص در حدود 6-5 هزار تن
خود مصرفی: نامشخص
برآورد میزان مصرف کل کشور در حال حاضر: 30 تا 35 هزار تن (رشیدی، 1385).
1-11- خاک مناسب
کنجد را می توان مشروط بر آنکه از نظر زهکشی و تهویه محدودیتی وجود نداشته باشد در انواع خاکها کشت نمود . خاکهای دارای بافت متوسط شرایط مطلوب تری را فراهم می سازند. کنجد نسبت به شوری خاک حساس است و آن میزان از شوری که خسارت ناچیزی به زراعت گلرنگ و پنبه وارد میکند محصول کنجد را نابود می سازد. این گیاه در خاکهای اسیدی و قلیایی نتایج خوبی داده است . با این وجود خاکهایی را که واکنش خنثی دارندترجیح می دهد pH مناسب رشد کنجد حدود 8-7 می باشد (خدابنده، 1376) .
 
1-12- تاریخ مناسب کاشت
در تعیین تاریخ کاشت کنجد رعایت سه نکته اساسی ضروری است :
اول : درجه حرارت مناسب جهت سبز کردن .
دوم : پایداری دمای هوا به منظور اینکه پس از سبز کردن افت حرارت پدید نیاید . سوم : زمان گلدهی مصادف با گرمای بیش از حد نگردد زیرا منجر به عدم باروری گلها شده و تعداد کپسولهای تشکیل شده کاهش می یابد .
حداقل حرارت خاک برای جوانه زدن و سبز شدن کنجد حدود 20 درجه سانتیگراد است . در این حرارت کنجد 4 تا 7 روزه سبز می شود . کاشت می تواند هنگامی انجام شود که میانگین شبانه روزی حرارت هوا به 20 تا 25 درجه سانتیگراد رسیده باشد . با توجه به شرایط جوی مناطق کشت کنجد و نیازهای این گیاه  ، کنجد یکی از آ خرین زراعتهای بهاره است که کشت می گردد (شکوه فر، 1390).
در مناطق گرمسیر کشت کنجد اغلب بعد از برداشت گندم و جو انجام می شود.
 
در جدول 1-8- تاریخ مناسب کاشت در برخی مناطق ارائه گردیده است.
تاریخ منطقه
اوایل اردیبهشت تا اوایل خرداد ( ورامین ( گرمسیر مرکزی
اوایل تیرماه فارس – داراب
اوایل تیرماه هرمرگان
دهه دوم تیرماه خوزستان
اواخراردیبهشت تانیمه اول خرداد معتدل و گرمسیر شمالی – مغان
--------------------------------------------------- نکته مهم : هنگام انتقال متون از فایل ورد به داخل سایت بعضی از فرمول ها و اشکال (تصاویر) درج نمی شود یا به هم ریخته می شود یا به صورت کد نمایش داده می شود ولی در سایت می توانید فایل اصلی را با فرمت ورد به صورت کاملا خوانا خریداری کنید: سایت مرجع پایان نامه ها (خرید و دانلود با امکان دانلود رایگان نمونه ها) : elmyar.net --------------------------------------------------- نیمه اردیبهشت به بعد مازندران
اواخر اردیبهشت به بعد کرج و نواحی مشابه
آخر اردیبهشت تا نیمه اول خرداد پس از آخرین بارندگیها خراسان ( کشت دیم )
اوایل خردادماه بعداز برداشت جو خراسان ( کشت آبی )
اواخر خرداد و اوایل تیرماه کرمان
 
1-13- میزان کود مصرفی
برای کنجد کمتر از سایر محصولات گرمسیری دیگر کود مصرف می شود. مقدار مورد نیاز در اراضی و نواحی مختلف متفاوت است . ولی بطور کلی می توان گفت احتیاجات کودی کنجد شبیه پنبه می باشد . این گیاه برای رشد مطلوب نیاز به نیتروژن ، فسفر و پتاس دارد (پاپری مقدم فرد، 1379).
1-13- اهمیت کودها در زراعت کنجد
کود فسفر  : برای افزایش عملکرد اهمیت زیادی در کنجد دارد . به خصوص در زراعت آبی .میزان توصیه کود فسفاته 200-150 کیلوگرم فسفات آمونیوم یا سوپر فسفات تریپل است که در صورت عدم استفاده در زمان کاشت می توان از فسفات مونو آمونیوم محلول در آب به میزان 10 کیلو گرم همراه آب استفاده کرد.
کود نیتروژن : مصرف کود نیتروژن باید در صورت در دسترس بودن فسفات انجام گیرد زیرا در صورت کمبود فسفر، نیتروژن تنها ممکن است بازدهی را کاهش دهد و بر مقدار روغن نیز تأثیر منفی داشته باشد. میزان توصیه کود نیتروژنه از منبع اوره 100 کیلو گرم در هکتار است. ضمناً نباید فراموش کرد که مقداری از نیتروژن را باید به صورت سرک و در زمانی که ارتفاع بوته ها به 20 سانتیمتر رسیده باشد مصرف نمود .
کود پتاسیم : تجزیه بوته های رشد کرده کنجد معمولاً نشان دهنده مقدار زیادی پتاسیم به خصوص در کپسول ها است ، اما در صورتی که در محل کمبود مشخصی از نظر پتاسیم وجود داشته باشد کاربرد آن به مقدار  100 کیلوگرم در هکتار سولفات پتاسیم نیز پیشنهاد می شود ضرورت می باشد که در صورت عدم استفاده در زمان کاشت می توان از سولو پتاس محلول در آب به میزان 10 کیلو گرم درهکتارهمراه آب استفاده کرد (پاپری مقدم فرد، 1379).

1-14- کاشت
بهعلت اینکه دانه کنجد در مراحل اولیه رشد و جوانه زدن خیلی حساس و ضعیف می باشد در آماده کردن زمین قبل از کاشت باید نهایت دقت را معمول داشت . زمین باید کاملا عاری از گیاهان هرز بوده گرم و مطلوب باشد . چنانچه کشت با آبیاری باشد زمین باید بخوبی تسطیح گردد. شیب طوری تعبیه گردد که آب در هیچ قسمتی از زمین روی بستر بذر را نگیرد و خطر سله بستن در مرحله جوانه زدن و رویش گیاه وجود نداشته باشد . بسته به نوع خاک عمق کاشت تغییر می کند و معمولا بین 2تا5 سانتیمتر متغییر است . عمق کاشت همچنین بسته به زمان کاشت و میزان رطوبت خاک تغییر می نماید . به منظور پیشگیری از شیوع امراض و آلودگیهای قارچی ضدعفونی بذر با قارچکشهای نظیر کاربندازیم ، کاپتان و کاربوکسین تیرام  مؤثر خواهد بود. دستگاههای بذر کاری که مخصوص ریز دانه ها نظیر سبزی و پیاز هستند در کشت مکانیزه کنجد کاربرد دارند . در تنظیم بذر پاش و تهیه بستر بذر باید دقت کافی صورت گیرد تا بذور بطور یکنواخت ریخته شده و نیاز به تنک های متوالی وجود نداشته باشد (پاپری مقدم فرد، 1379).
 عملیات مربوط به شخم و آماده نمودن زمین و اجرای دیسک جهت خرد کردن کلوخ با توجه به وضعیت آب و هوایی منطقه در اوایل فروردین توصیه می گردد. با اجرای دیسک دوم در اواخر فروردین که بعد از پاشیدن کود انجام می یابد، زمین مربوطه برای کاشت آماده می گردد.

1-15- میزان بذر ، تراکم بوته و فاصله کاشت
برای کاشت کنجد به علت متفاوت بودن تیپ شاخه بندی گیاه فاصله بین خطوط از 45 تا 70 سانتیمتر متغیر است . فاصله بوته ها در روی خطوط کمتر از 5 سانتیمتر و بیشتر از 15 سانتیمتر توصیه نمی شود. بر اساس تراکم های مختلف و وزن هزار دانه متفاوت میزان بذر مورد نیاز در هکتار متغیر می باشد لکن بطور کلی میزان بذر مصرفی جهت کشت یک هکتار از 4 تا 6 کیلوگرم نوسان دارد .
میزان اسیدیته خاک جهت کاشت این گیاه باید بین 6.5 تا 7.5 باشد و به علت حساسیت گیاه کنجد به خاک های شور، کشت این گیاه در زمین های شور مناسب نمی باشد. به هر حال بذرهای کنجد در زمین هایی که دارای کلوخ باشد یا عمق کاشت به دقت تنظیم نگردد و یا زمین سله بسته باشد، به خوبی و به طور یکنواخت سبز نمی گردد (گاردنر و همکاران، 1372).
1-16- تناوب زراعی
کنجد به عنوان تابستانه می تواند در تناوب زراعی جایگزین اکثر نباتات گردد ولی بهترین نباتات برای کاشت کنجد گیاهان وجینی هستند زیرا در زراعت گیاهان وجینی مبارزه مستمری با علفهای هرز صورت می گیرد که این امر زراعت کنجد را موفقیت آمیز می نماید. کنجد را میتوان در مناطق گرمسیری ایران مانند جنوب فارس ، کرمان و خوزستان بعد از گندم و جو کشت نمود . رعایت تناوب 4-2 ساله در کشت کنجد به منظور جلوگیری از شیوع امراض و افات ضروری است (گاردنر و همکاران، 1372).
1-17- آبیاری
کنجد به طور معمول در برابر خشکی مقاوم است . با این وجود گیاهچه کنجد در برابر کمبود آب بیش از حد حساس است . همچنین در زمان گلدهی و اوایل دانه بندی نیز به کم آبی حساس می گردد . آبیاری بسته به نوع زمین کشت بطریق کرتی ( غرقابی ) یا جوی و پشته صورت می گیرد . این نبات بویژه در مراحل اول گیاهچه ای در برابر پوسیدگی ریشه و سایر بیماریهای قارچی ناشی از مردابی شدن یا رطوبت اضافی حساس است . انجام کشت کنجد به صورت هیرم باعث افزایش درصد جوانه زنی و نیز تسریع در آن می شود .
هر چند که گیاه کنجد به عنوان یک گیاه مقاوم به خشکی و گرما شناخته شده می باشد با این وجود برای تولید و عملکرد بیشتر نیازمند رطوبت است، بنابراین در صورت مشاهده تشنگی گیاه باید به نسبت به انجام آبیاری حتی الامکان در هنگام شب اقدام نمود. البته آبیاری بیش از اندازه و پی در پی نیز برای کنجد زیان آور است، به دلیل آن که موجب شدت یافتن بیماری بوته میری و پوسیدگی ذغالی در این گیاه می گردد (گاردنر و همکاران، 1372).
 
1-18-  مبارزه با علف های هرز
الف – شیمیایی :
 جهت مبارزه و پیشگری ازشیوع علفهای هرز می توان از علف کش ترفلان به نسبت2 تا3 لیتردرهکتاراستفاده نمود. زمان استفاده قبل از احداث جوی و پشته بوده ، پس از مصرف لازم است بادودیسک عمودبرهم درعمق10 سانتیمتری با خاک مخلوط گرددتااثربخشی مناسبی داشته باشد.
بعد از سبز شدن مزرعه در صورت وجود علفهای هرز باریک برگ می توان از سم گالانت سوپر به میزان یک لیتر در هکتار استفاده کرد (ساکی حسینی، 1375).
ب- کنترل زراعی :
 این گیاه در مراحل رشد در مقابل علفهای هرز حساس و قادر به رقابت با آنها نیست و به دلیل در این مرحله عملیات وجین ضرورت دارد . در کشت ردیفی استفاده از پنچه غازی یا کولتیواتور سبک بهترین روش مبارزه با علفهای هرز می باشد. استفاده از برنامه تناوب صحیح نیز توصیه می گردد. همچنین انجام یک آبیاری در هنگام تهیه زمین باهدف سبز شدن علفهای هرز و مبارزه با آنها تاثیر قابل توجهی دارد .
چون رشد اولیه ی گیاهچه ی کنجد کمتر از علف های هرز سریع الرشد منطقه می باشد، بنابراین ایجاد یک بستر مناسب و عاری از علف های هرز برای برخورداری کنجد از رشد مناسب و مطلوب اهمیت فراوان دارد. ریشه های گیاه کنجد نازک و فیبری شکل می باشد و به آسانی آسیب پذیر است. به همین دلیل زیر و رو کردن خاک های اطراف گیاهچه ی این گیاه دشوار است. برای مبارزه علف های هرز می توان از روش های مکانیکی، شیمیایی و یا توام استفاده نمود (رشیدی، 1385).
اگر کشت به صورت سنتی و در هم انجام گرفته باشد، بایستی به وسیله کارگر و با دست، اقدام به وجین علف های هرز نمود. در کشت به صورت ردیفی نیز می توان از ادوات کشاورزی نظیر کولتیواتور نسبت به از بین بردن علف های هرز موجود بین خطوط اقدام نمود. بدیهی است در این روش برای حذف علف های هرز روی خطوط بایستی از طریق وجین دستی عمل نمود.
1-19- آفات
آفات رایج گیاه کنجد شامل آگروتیس یا طوقه بر، شته و کرم برگ خوار می باشد که در مراحل اولیه یا در طول رشد این گیاه ایجاد خسارت می نمایند. در این ارتباط، لازم است با استفاده از ترکیب سم سوین با سبوس مبادرت به طعمه پاشی یا با استفاده از سموم مالاتیون، دیازینون مطابق با مقدار توصیه اقدام به محلول پاشی کرد (اینترنت).
1-20- بیماری ها
1-گل سبز (فیلودی) کنجد
این بیماری در بیشتر نقاط ایران وجود دارد. تشکیل کلروفیل در اجزای گل و سبز شدن گلبرگها و عدم تشکیل کپسولهای بذر از علایم مهم این بیماری می باشد. در موقع آلودگی اگر مقداری کپسول نارس در بوته تشکیل شده باشد ترک خورده و بذرشان روی زمین می ریزد ولی بیشتر بذرها در داخل کپسول جوانه زده و ایجاد حالت جارویی در بوته می نمایند. در مواردی این بوته ها ترشحات صمغ مانندی در روی برگها، ساقه ها و کپسولها تولید میکند که در ابتدا بیرنگ بوده ولی بعد سیاه میشوند.
عامل این بیماری یک فیتوپلاسما می باشد که سلولهای با قطر 500نانومتر به بالا دارند و محدود به آوند آبکشی هستند. این بیماری دامنه میزبانی نسبتاً محدودی دارد و از روی تعدادی دیگر از گیاهان از جمله کلزا نیز گزارش شده است. این فیتوپلاسما توسط زنجره Neoaliturus haematoceps منتقل میشود.
کنترل:- تنظیم تاریخ کاشت. اگر کنجد را زود بکاریم (اواخر خرداد) آلودگی زیاد است.
-ارقام مقاوم.
– مبارزه با ناقل بوسیله سموم سیستمیک
2- بوته میری کنجد
عواملی چون Phytorhthora nicotianae، Verticillium dahliae ، Fusarium oxysporum f.sp.sesame باعث ایجاد بیماری می شوند که به تمام این بیماریها بطور کلی بوته میری می گویند. البته ورتیسلیوم کمتر دیده شده است.
قارچ فیتوفترا وارد آوند نمی شود و باعث پوسیدگی ریشه و از پا افتادن بوته ها میشود، ولی فوزاریوم آوندی است و به ریشه صدمه ی زیادی نمی زند بلکه باعث قهوه ای شدن آوندها میشود. این بیماری آوندی شبیه پژمردگی های آوندی پنبه میشود.
کنترل:-استفاده از ارقام مقاوم بهترین روش مبارزه است.
– تنظیم سیستم آبیاری. آبیاری بایستی بصورت خطی باشد.
-برقراری آیش و تناوب.
3. لکه برگی آلترناریایی Alternaria  sesame
بیماری ابتدا به شکل لکه های گرد تا نامنظم به قطر 8-1 میلی متر روی برگ ها ایجاد می کند. لکه ها به تدریج توسعه یافته، تیره تر شده، متحدالمرکز (موج دار) می گردند.
از به هم پیوستن لکه ها ممکن است سطح وسیعی از برگ خشک گردد. روی ساقه نیز لکه های آب سوخته قهوه ای رنگ ایجاد می شود.
کنترل:
–         کشت ارقام مقاوم
–         ضد عفونی بذر،
–         جمع آوری و انهدام بوته های بیمار
 – سمپاشی بوته های آلوده با سم زینب به نسبت2-1 در هزار.  
1-21- برداشت
با نزدیک شدن زمان برداشت برگهای پایینی شروع به زرد شدن نموده و همزمان کپسولهای تحتانی باز می شوند . رسیدگی کپسولها در کنجد از پایین به بالا صورت می گیرد . انتظار برای رسیدن تمامی کپسولها باعث ریزش دانه ها از کپسولهای پایینی و افت عملکرد می شود لذا قبل از رسیدن همه کپسولها بوته ها درو می شوند . پس از درو دسته های کنجد را بصورت عمودی یک یک تا دو هفته در معرض جریان هوا قرار می دهند تا ضمن خشک شدن همه کپسولها باز شود و بذر ها را بتوان از انها خارج نمود . سپس می توان دانه ها را با تکان دادن بوته در محلی که برای آن در نظر گرفته شده است جمع اوری نمود . برای جلوگیری از افت عملکرد و از بین رفتن دانه های کنجد از قبل باید کف انبار یا محل خرمن بوته های کنجد را با وسایل مناسب عایق نمود . سیمان کردن انبار یا پهن کردن برزنت قابل توصیه می باشد (خدابنده، 1376).
1-22- برداشت مکانیزه کنجد
به علت رشد نامحدود بودن گیاه کنجد و عدم همزمانی در رسیدن کپسولها و امکان ریزش دانه ، برداشت مکانیزه کنجد به سهولت میسر نمی گردد . جهت انجام برداشت به روش مکانیزه با استفاده از محلول پاشی با موادی مانند Reglone سعی میشود که ریزش دانه به حداقل ممکن تنزیل یابد . هنگام محلول پاشی زمانی است که 75%-65% کپسولها از سبز تیره به سبز روشن تغییر رنگ داده باشند . پس از محلول پاشی هنگامی که اکثریت غالب کپسولها به قهوه ای تیره تغییر رنگ دادند رطوبت نیز کاهش یافته و امکان برداشت مکانیزه فراهم می گردد . سرعت برداشت کمباین حداکثر 6-4 کیلومتر در ساعت بوده و در صورتیکه کمباین دارای سیستم Airjet نیز باشد درصد ریزش تقلیل خواهد یافت .
 
1-23- ریشه
کنجد سیستم ریشه ای متفاوتی دارد که متاثر از زودرسی یا دیررسی، تک شاخه و یا چند شاخه بودن تیپ گیاه می باشد ویژگی مقاومت گیاه در برابر خشکی تا حدی ناشی از سیستم آن است که بسیار منشعب می شود تیپ های دیررس شاخه های فرعی زیادی تولید کرده سیستم ریشه ای گسترده عمیقی دارند و در تیپ های زودرس گستردگی کمتر داشته و بیشتر سطحی هستند.
1-24- ساقه
ساقه کنجد مستقیم، گوشه دار (در برش عرضی) و از نظر سطح و در گروهای بی کرک، کمی کرک، بسیار کرک دار طبقه بندی می شود. بین حالت کرک دار بودن و مقاومت به خشکی همبستگی وجود دارد. ارتفاع ساقه معمولا بین 60 تا 130 سانتی متر ولی در شرایط بهینه در بعضی از ارقام به 3 متر نیز می رسد. نوع شاخه بندی نیز ویژگی دیگری است که مربوط به واریته می باشد و بر این اساس در دو گروه عمده تک شاخه و چند شاخه تقسیم بندی صورت می گیرد. تیپ های کوتاه با تعداد شاخه های فرعی کم عمدتا زودرس هستند و تیپ های چند شاخه دیررس بوده و به خشکی مقاوم ترند.
1-25- برگ
در یک بوته و یا در بین واریته ها از نظر شکل و اندازه در برگ ها تنوع زیادی مشاهده می شود. شکل عمومی برگ تا حدی مشابه برگ ریحان است. طرز قرار گرفتن برگ ها روی ساقه ممکن است به صورت متقابل متفاوت باشد، رنگ برگها از سبز تیره کور تا سبز شدن از قسمت های پایین گیاه ظاهر شده و گلدهی به طرف بالای گیاه پیش می روند. این گل ها که به رنگ گلبرگ های سفید، صورتی یا ارغوانی مشاهده می شوند، در محل برگ پدیدار می گردند. کاسه گل معمولا سبز رنگ و از 5 قسمت تشکیل شده است. در هر گل 5 پرچم و یک مادگی دارای کلاهک دو زبانه وجود دارد. در بعضی از ارقام کنجد از محل محور برگ یک گل و در برخی دیگر سه گل پدید می آید که یک ویژگی ارثی و ژنتیکی است.
1-26- میوه
میوه کنجد به شکل کپسول بوده، رنگ کپسول ها از سبز تا ارغوانی تیره مشاهده شده است و ترتیب رسیدگی یا بلوغ کپسول ها از پایین به بالا می باشد. به هنگام رسیدگی انتهای کپسول ها باز شده سبب ریزش دانه ها و نهایتا افت محصول می گردد. ویژگی اخیر مربوط به واریته است و تحقیقات متعددی در راستای نیل به ارقام مقاوم به ریزش صورت گرفته است. هر کپسول محتوی 50 تا 100 دانه بوده و دارای قطر 5/2 تا 5/0 سانتی متر و طول 8 تا 5/2 سانتی متر می باشد.
1-27- دانه
محصول نهایی کنجد بذر دانه روغنی آن است که در کپسول های بالغ شده بسته به شرایط محیطی و ویژگی های ارثی به تعداد 50 تا 100 دانه یا بیشتر موجود است. رنگ دانه ها از سفید، قهربایی، قهوه ای متمایل به قرمز متفاوت است. وزن هزار دانه بین 2 تا 4 گرم بوده و بذر آن با توجه به شرایط محیطی و نوع رقم دارای 45 تا 62 درصد روغن می باشد. 10 تا 20 درصد وزن دانه را پوست آن تشکیل می دهد. رنگ دانه، مزه، طعم و مقدار فیبر موجود در بذر در همه مربوط به پوست دانه است که رنگ آن از سفید تا قهوه ای متغییر است. تیپ های دانه سفید معمولا پوست بیشتری دارند.
1-28- تراکم کاشت
به منظور به دست آوردن عملکرد بالا و کیفیت مطلوب، تعیین فاصله کاشت مناسب می تواند یک ویژگی مهم در برنامه های زراعی باشد . عملکرد دانه ، حاصل رقابت برون و درون بوته ای برای عوامل محیطی رشد است و حد اکثر عملکرد در واحد سطح هنگامی حاصل می شود که این رقابت ها به حداقل رسیده و گیاه بتواند از عوامل رشد موجود ، حداکثر استفاده را به عمل آورد (کوچکی و سرمدنیا، 1376). لذا حداکثر بهره برداری از عوامل لازم جهت رشد گیاه وقتی حاصل می شود که جمعیت گیاهی ، حداکثر فشار را بر تمام عوامل تولید وارد کند ، در نتیجه ، افراد جامعه گیاهی به علت رقابت بین بوته ها تحت تنش نسبتاً شدید قرار می گیرند (دونالد و دیلی، 1982). لذا در زمانی که حاصل خیزی خاک زیاد است ، بایستی تعداد بوته در واحد سطح را در مقایسه با ضعیف بودن حاصل خیزی خاک ، بیشتر در نظر گرفت (تانگ و کیگفا، 2000) در صورتی که عملکرد اقتصادی فقط شامل عملکرد دانه مح صول باشد بایستی فاصله کاشت مناسبی را انتخاب نمود که فراتر از آن به علت تراکم زیاد بوته، مواد فتوسنتزی به جای رشد دانه ، بیشتر ص رف رشد رویشی یا تنفس گیاه می شود (هاجی کریستودولو، 1991).
تراکم کاشت نیز اثرات بسیار زیادی بر عملکرد محصول در گیاهان دارویی دارد و مانند سایر تکنیکهای مدیریت کشاورزی با اهمیت میباشد. هدف از فاصله گذاری مناسب میان بوته ها آن است که ترکیبی مناسب از عوامل محیطی(آب، اقلیم، نور و خاک) برای حصول حداکثر عملکرد با کیفیت مطلوب تامین شود. از طرف دیگر، برای انجام عملیات داشت فضای کافی فراهم شود تا کیفیت محصول مطلوبتر گردد (کراک، 1999).
پاپری مقدم فرد (1378) تاثیر سه کود نیتروژن 0، 60 و 90 کیلوگرم در هکتار و سه سطح تراکم 10، 6/16 و 25 بوته در مترمربع بر عملکرد و اجزای عملکرد دو رقم کنجد بررسی و گزارش کرد افزایش نیتروژن به صورتمعنی داری باعث افزایش ارتفاع بوته، تعداد کپسول در بوته، عملکرد دانه و عملکرد بیولوژیکی میشود و همچنین افزایش تراکم از 10 به 25 بوته در متر مربع باعث افزایش عملکرد دانه، عملکرد بیولوژیکی و کاهش تعداد کپسول و شاخه در بوته می شود ولی تاثیری بر وزن هزار دانه و ارتفاع بوته ندارد .
بابایی ابرقویی (1381) در بررسی اثر سه سطح کود نیتروژن صفر، 60 و 120 کیلوگرم در هکتار و چهار سطح تراکم 6/16، 8/20، 33 و 6/41 بوته در متر مربع روس دو رقم کنجد گزارش کرد با افزایش تراکم بوته وزن هزاردانه، تعداد شاخه فرعی و کپسول در بوته کاهش و عملکردهای دانه و بیولوژیکی به صورت معنی داری افزایش می یابد و همچنین افزایش نیتروژن باعث افزایش تعداد کپسول و تعداد شاخه های فرعی در بوته، عملکردهای دانه و بیولوژیکی می شود ولی بر وزن هزاردانه و شاخص برداشت تاثیری ندارد. بهدانی و راشد (1377) تاثیر رقم و تراکم بوته بر عملکرد و اجزای عملکرد سه رقم کنجد ر ا در چهار سطح تراکم 20، 30، 40 و 50 بوته در متر مربع بررسی و گزارش کرده اند. به طوری که با افزایش تراکم بوته تعداد شاخه های فرعی و تعداد کپسول در بوته به صورت معنی داری کاهش و عملکرد دانه افزایش می یابد، ولی وزن هزار دانه تحت تاثیر تراکم بوته نگرفت. کامل و همکاران (1983) در بررسی اثر تراکم بوته بر عملکرد و اجزای آن گزارش کرده اند که بیشترین عملکرد دانه کنجد در تراکم 50 بوته در متر مربع به دست می آید. غفلتی و رحیمیان (1376) در بررسی چهار سطح تراکم 15، 5/27، 40 و 5/52 بوته در متر مربع بر عملکرد و اجزاء آن در چهار رقم کنجد گزارش کرده اند با افزایش تراکم بوته شاخص برداشت، تعداد شاخه های فرعی و تعداد کپسول در بوته به صورت معنی داری کاهش می یابد، ولی بر وزن هزار دانه و تعداد دانه در کپسول تاثیری ندارد.
نتایج مطالعات بهروز و همکاران (1388) بر روی کنجد شنان داد که اثر تراکم بوته روی عملکرد دانه، عملکرد بیولوژیک، تعداد کپسول در بوته، تعداد شاخه و ارتفاع گیاه معنی دار بود، بیشترین عملکرد دانه با 1912 کیلوگرم در هکتار در تراکم 40 بوته در متر مربع به دست آمد. اثرات متقابل بین تراکم بوته و تقسیط نیتروژن خالص نشان داد که بیشترین عملکرد دانه با متوسط 2044 کیلوگرم در هکتار در تراکم 40 بوته در متر مربع با مصرف تقسیط شدة نیتروژن به صورت 50-50-50 کیلوگرم در هکتار نیتروژن خالص در سه مرحله به دست آمد.
افزایش تعداد بوته در واحد سطح تا حدود معینی سبب افزایش عملکرد گیاهان زراعی میگردد، ولی فراتر از آن ممکن است حتی باعث کاهش عملکرد گردد . شارما و همکاران (1998) گزارش کردند که بین تراکم های ٣٠٠ تا ٦٠٠ هزار بوته در هکتار کنجد اختلاف معنیداری در عملکرد دانه به وجود نیامد. بلاسوبرامانیان و همکاران (1996) نشان دادند که شاخهدهی در کنجد در تراکمهای کم بوته افزایش یافت، ولی تعداد کپسول در بوته کاهش یافت. غفلتی (1373) در خراسان دریافت که با افزایش تراکم بوته از ١٥٠ به ٥٢٠ هزار بوته در هکتار عملکرد دانه کنجد نیز افزایش یافت.
پاپری مقدم فرو و بحرانی (1384) تراکم بوته نیز روی عملکرد دانه، عملکرد بیولژیک، شاخص برد اشت و تعداد کپسول در بوته، تاثیر معنی داری داشت با افزایش میزان کود نیتروژنه و تراکم بوته عملکرد دانه افرایش یافت، به نحوی که بیشترین عملکرد دانه کیلوگرم در هکتار و شاخص برداشت در رقم زرقان با مصرف ٩٠ کیلوگرم نیتروژن و ٢٥ بوته در هکتار به دست آمد و بین ٦٠ و ٩٠ کیلوگرم کود نیتروژن اختلاف معنی داری وجود نداشت.
رضوانی مقدم و همکاران (1381) در بررسی خصوصیات مورفولوژیک، عملکرد دانه و روغن کنجد در تراکم های مختلف بوته و فواصل مختلف آبیاری تیمارهای مختلف تراکم تاثیر معنی داری بر کلیه صفات مورد مطالعه بجز ارتفاع بوته، وزن هزاردانه و درصد روغن داشت.

پاسخ دهید